ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΟΔΗΓΗΣΑΝ ΣΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 : ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑ. ΤΑ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΑ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 : Ο ΦΡΑΝΚΟ ΑΠΟΒΙΒΑΖΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΧΩΡΑ - Η ΜΑΔΡΙΤΗ ΑΝΘΙΣΤΑΤΑΙ  

 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 : Η ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΗ ΙΣΠΑΝΙΑ ΑΜΥΝΕΤΑΙ ΑΠΕΛΠΙΣΜΕΝΑ ΚΑΙ ΠΕΦΤΕΙ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 : ΟΙ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΤΑΞΙΑΡΧΙΕΣ - ΛΕΓΕΩΝΑ ΚΟΝΔΩΡ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 : ΤΑ ΘΥΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ . Ο ΦΡΑΝΚΟ & Η ΦΡΑΝΚΙΚΗ ΙΣΠΑΝΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 : ΟΙ ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΩΝ - ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

 

Ο ΦΡΑΝΚΟ ΑΠΟΒΙΒΑΖΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΧΩΡΑ

Η ΜΑΔΡΙΤΗ ΑΝΘΙΣΤΑΤΑΙ

 

 

Του κάθε ανθρώπου ο θάνατος με ξεφτελίζει

Γιατί σε αυτή την ανθρωπότητα ανήκω

Σαν το σήμαντρο ακούς κάποιου ανθρώπου το θάνατο ν αναγγέλλει

Να μην ρωτάς για ποιόν η καμπάνα αυτή χτυπάει

Αυτή η καμπάνα χτυπάει πάντα για σένα  

 

Απ τους στοίχους του παραπάνω ποιήματος ο Χέμινγουαίη πήρε τον τίτλο 

για το έργο του ΓΙΑ ΠΟΙΟΝ ΧΤΥΠΑ Η ΚΑΜΠΑΝΑ

που αφιερώθηκε στο έπος των Δημοκρατικών αγωνιστών της Ισπανίας

        Ο Φράνκο αποβιβάζεται στην  Μητροπολιτική Ισπανία

         Το επόμενο βήμα του Φράνκο απ τις Καναρίους είναι η πολύ γνώριμή του και υπάκοη Λεγεώνα Ξένων του Μαρόκου της οποίας υπήρξε διοικητής στο παρελθόν. Η μεταφορά του απ τις Κανάριες Νήσους στο Μαρόκο γίνεται με …αγγλικό αεροπλάνο ( !) που οδηγεί ένα άτομο με το όνομα ‘Κάπταιν Μπέμπ Πόλλαρντ’, που οι υπάρχουσες πηγές φέρουν σαν ιδιώτη αεροπόρο που ενοικίασε ο φρανκικός πράκτορας στο Λονδίνο, Λουίς Μπολέν, και προσγειώνεται στην αεροπορική βάση Τετουάν του Μαρόκου στις 07:00. Αλλες πηγές σημειώνουν ότι αυτό δεν έγινε εν αγνοία των Αγγλικών Μυστικών Υπηρεσιών. Εκεί τα αεροπλάνα βρίσκονται σαμποταρισμένα  ακίνητα στα υπόστεγα από φόβο ακριβώς να πέσουν στα χέρια των κινηματιών . Υπεύθυνος είναι ένας ταγματάρχης με καθόλου άγνωστο όνομα : Ρικάρντο Μπαχαμόντε , εξάδελφος απ τη μητέρα του Φράνκο που επίσης φέρει το όνομα Μπαχαμόντε (ΣΗΜ : οι ισπανοί διατηρούν και το μητρικό επίθετο). Το γεγονός ότι μαζί έπαιζαν από παιδιά δεν τον γλιτώνει όμως από το εκτελεστικό απόσπασμα ! Σε μια προσπάθεια να ελέγξει το πέρασμα μεταξύ Μαρόκου Ισπανίας ο Φράνκο ζητά πλοία και αεροπλάνα από Χίτλερ, Μουσολίνι αλλά και …Αγγλία. Ο Χίτλερ προσφέρει 2 JU52 που τότε χρησιμοποιούντο και σαν βομβαρδιστικά. Ο Μουσολίνι προσφέρει για την ώρα 3 αεροπλάνα βομβαρδιστικά-μεταγωγικά SM81  ,οι Αγγλοι απαντούν διακριτικά ότι δεν θέλουν να εκτεθούν και αρνούνται ενώ οι Γάλλοι αφήνουν περιέργως τα SM81 να περάσουν πάνω από την Αλγερία χωρίς να φέρουν αντίρρηση ! Τα JU52 ακόμα τότε και χωρίς αντίπαλη διωκτική αεροπορία μπορούσαν να κουβαλήσουν βόμβες των 500 κιλών με τις οποίες  βυθίζουν άνετα το παλιό κυβερνητικό καταδρομικό Χάϊμε I,  που περιπολεί στην περιοχή, αλλά παραμένει το θέμα της μεταφοράς στην ενδοχώρα αφού μεταγωγικά πλοία δεν υπάρχουν. Ο Κιέϊπο ντε Λιάνο δίνει την λύση με μια αιφνιδιαστική ενέργεια.. Μεταβαίνει στη Σεβίλλη, και με μία δύναμη μόνο 200 στρατιωτών, κι ο ίδιος μόνος με 2 ακόμα αξιωματικούς και ισάριθμα … εξάσφαιρα,  εφορμούν σε μια αναποφάσιστη φρουρά που καλείται να αποφασίσει …εδώ και τώρα κι αιφνιδιάζεται, ενώ επισκέπτεται τον ντόπιο διοικητή κι αρχίζουν μία ‘φιλική’ συζήτηση. Ο Ντε Λιάνο προσπαθεί με την ευφράδειά του να τον πείσει πως το συμφέρον του είναι με το κίνημα αλλά ο συζητητής του φαίνεται διστακτικός τονίζοντας ότι τον ενδιαφέρει κυρίως να διατηρήσει την πειθαρχεία και την ενότητα στις μονάδες του. Αλλά το επόμενο βήμα είναι ο πραγματικός του στόχος : το αεροδρόμιο της Ταβλάδα , την πιο οργανωμένη αεροπορική βάση στη νότια Ισπανία.   Τότε σαν ‘από μηχανής θεός’ καταφθάνει από τη Μαδρίτη με ένα ελαφρό εκπαιδευτικό De Havilland Leopard Moth ένας λοχαγός, ονόματι Αντόνιο Ρεζάχ, απειλώντας θεούς και δαίμονες ότι θα …γαζώσει αλύπητα κάθε μονάδα που θα τολμούσε να αποσκιρτήσει απ την κυβέρνηση ! Δεδομένου ότι το Moth είναι ένα άοπλο αεροπλανάκι ο Ρεζάχ σύντομα μαζεύει πολλά σκωπτικά σχολεία . Τότε τρέχει και καταλαμβάνει 2 παρκαρισμένα DC-2 ( αρχική έκδοση του γνωστού Dacota DC3 ) τα φορτώνει όπως, όπως με κάτι πρόχειρες βόμβες και πετάει απέναντι στο Μαρόκο , στο Τετουάν και διατάζει τους σμηνίες να τις πετούν με τα …χέρια από την πόρτα του αεροπλάνου πάνω στους στρατώνες και τα υπόστεγα . Με την αστεία αυτή ‘μέθοδο’ βομβαρδισμού σημειώνονται κάποια κατά λάθος ίσως  θύματα αλλά εξασφαλίζεται η οργή του βεζίρη των Μαροκινών  ο οποίος σύντομα πείθεται ότι η Ισπανική κυβέρνηση είναι εχθρός του και συμπαρατάσσει τα τοπικά του στρατεύματα με τον Φράνκο ενώ την επόμενη  ημέρα αποβιβάζει μία φρουρά από 170 Μαροκινούς στο λιμάνι του Καντίζ απέναντι στην Ισπανία.

        Ο Ρεζάχ, προσγειώνει τα DC-2 και εκδίδει διαταγές για τις οποίες δεν ήταν εξουσιοδοτημένος : ‘Αντικαθιστά’ τον υπάρχοντα διοικητή και ορίζει στην θέση του ένα παλιό του γνώριμο ‘πρόσωπο εμπιστοσύνης’ και παίρνοντας το Moth εξαφανίζεται προς Μαδρίτη. Οταν ο Ρεζάχ έχει ήδη φύγει ο ‘νυν’ διοικητής πρόθυμα συμπαρατάσσεται με το στρατιωτικό κίνημα ! Ο Ρεζάχ δεν ήξερε ότι ο ‘έμπιστός’ του ήταν αντίπαλος, ηγετικό μέλος της τοπικής ‘φάλαγγας’ ! Ο ντε Λιάνο τρέχει στα υπόστεγα να ελέγξει τις δυνατότητες των υπαρχόντων αεροπλάνων όπου μαζί με αυτά τα DC-2 υπάρχουν στα υπόστεγα, κι άλλα 3 τρικινητήρια Fokker της εποχής απομιμήσεις των αμερικανικών Ford Trimotor. Ετσι διαθέτει 5 μεταγωγικά με το οποία μεταφέρει σε μια βδομάδα αρχικά κάπου 1700 άνδρες. Ο Φράνκο ζητάει απ την Γερμανία περισσότερα αεροπλάνα αλλά δείχνει ενδιαφέρον μόνο για βομβαρδιστικά μεταφοράς βομβών …1000 κιλών ! Οι γερμανοί στρατιωτικοί σύμβουλοι …χαμογελούν : Σε μάχες υπαίθρου ενάντια σε πεζικό σε ανοικτό χώρο οι βόμβες των 1000 κιλών δεν έχουν νόημα, αντίθετα τα βομβαρδιστικά θα είναι άχρηστα χωρίς συνοδεία και τα αεροδρόμια ανυπεράσπιστα χωρίς αντιαεροπορικά ! Τελικά αποστέλλονται  εσπευσμένα ακόμα 9 JU52 και 6 διπλάνα καταδιωκτικά He-51  μαζί με 20 αντιαεροπορικά Flak-30 των 20 χιλ με 100 άτομα συνολικό πλήρωμα.  Η δύναμη αυτή ως τις 11 Οκτωβρίου θα πραγματοποιήσει την πρώτη στον κόσμο αερογέφυρα μεταφέροντας κάπου 13900 άνδρες και 274 τόνους υλικού ! Η πρωτοφανής ενέργεια αυτή δημιούργησε μια ανέλπιστη κατάσταση για τον Φράνκο ο οποίος βρέθηκε σχεδόν από τη μια μεριά στην άλλη να διαθέτει όχι μόνο μια υπερσύγχρονη αερομεταφορική μονάδα αλλά και μια σημαντική δύναμη μέσα στην ενδοχώρα μαζί με τις καλλίτερες προοπτικές από την αναμενόμενη άφθονη περαιτέρω ενίσχυση σε υλικό έμψυχο και άψυχο απ τους ‘καλούς’ του συμμάχους !  

        Η Κυβέρνηση πανικοβάλλεται σε τρομερό βαθμό κι όσο απίστευτο κι αν φαίνεται κανένα στράτευμα δεν βαδίζει εναντίον της Σεβίλλης, μόνο κάτι τοπικές μιλίτσιες εξοπλισμένες απλά με τουφέκια βρίσκονται μεταξύ Φράνκο και Μαδρίτης. Εκ των υστέρων ανακαλύπτεται ότι ο Αθάνια είχε πληροφορηθεί για το κίνημα στις προσπάθειες του ντε Λιάνο να ‘προσηλυτίσει’ αξιωματικούς οι οποίοι το μετέφεραν στον πρωθυπουργό αλλά εκείνος αρνήθηκε να τις συζητήσει. Πίστευε πάντα ότι μετά το πραξικόπημα ‘οπερέτα’ του Σανχούρχο δεν θα τολμούσε κανείς να αποπειραθεί κάτι παρόμοιο. Ο Αθάνια στο άκουσμα των γεγονότων πέφτει απ τα σύννεφα και πνίγεται σε απόγνωση. Αποφασίζει να αλλάξει πρωθυπουργό προς το ‘μετριότερο’ και τοποθετεί τον φίλο του Καθάρες Κιρόχα ο οποίος καταλαβαίνει ότι δεν ελέγχει τίποτα καθώς μαθαίνει για ανεξέλεγκτες εκτελέσεις από τυχαία κομματικά αποσπάσματα εναντίον ‘εχθρών’ της Κυβέρνησης και παραιτείται. Ο Αθάνια τοποθετεί τον Μαρτίνεζ Μπάριο που μάλιστα είχε διατελέσει και στην κυβέρνηση Λερρού σαν πιο ‘δεξιό’ που κάνει μια προσπάθεια ειρήνευσης και προτείνει στον Μόλα ….την αρχηγεία του Επιτελείου του Ισπανικού στρατού και παύση του κινήματος ! Εκείνος απαντά : “Παύση ; Μα εμείς μόλις τώρα αρχίζουμε “. Ο Αθάνια απογοητευμένος τον παραιτεί και στη θέση του τοποθετεί τον πιστό του Χοσέ Χιράλ , ο οποίος έχει μόνο μια λύση : “..Μοιράστε όπλα στον λαό..” , και το κάνει αν και ξέρει ότι διακινδυνεύει αυτό που τελικά γίνεται : Μια ανεξέλεγκτη τρομοκρατία στις κυβερνητικές περιοχές όπου κάπου 20.000 άτομα εκτελούνται ως πραγματικοί είτε υποθετικοί ‘εχθροί του λαού’. Οι Κυβερνητικοί στρατιωτικοί αντέδρασαν έντονα σε αυτό αλλά ο Χιράλ εκείνη την στιγμή δεν ήξερε ποιός αξιωματικός είναι μαζί του και θεώρησε, πιθανόν σωστά,  πως μόνο το οπλισμένο πλήθος μπορούσε να αποτρέψει νέες αποσκιρτήσεις. Δυστυχώς το φαινόμενο που ακολουθεί είναι αναπόφευκτο : τα όπλα διασπαθίζονται σε διάφορες κατευθύνσεις και τα ορίζουν μιλίτσιες , κόμματα και τυχαίοι στον δρόμο οι οποίοι ξεσπούν σε πολίτες που θεωρούνται ‘εχθροί του λαού’ κι άλλοτε απλά προσωπικοί τους εχθροί  ξεκινώντας μια περίοδο τρομοκρατίας. Ο Χιράλ πάντως είναι αποφασισμένος για πόλεμο και το δηλώνει σε ένα Αθάνια ο οποίος του λοιπού διακατέχεται από μόνιμη μελαγχολία και αφήνει τους άλλους να οδηγήσουν την κατάσταση , που ο ίδιος πρακτικά εγκαταλείπει. Αλλά η Κυβέρνηση δεν έχει το πρόβλημα στα άτομα όσο κυρίως στο υλικό : Πρέπει να εξοπλιστούν νέες μονάδες να αντικαταστήσουν εκείνες που αποσκίρτησαν και χρειάζεται οπλισμός όλων των ειδών και μεγεθών και κυρίως …αεροπλάνα : η αεραπόβαση του Φράνκο και ο αιφνιδιασμός της , σύν τις στρατηγικές θεωρίες της περιόδου 1925-35, όλα συνηγορούν στο ότι το αεροπλάνο είναι το νέο κύριο στρατηγικό όπλο της εποχής. Ο Χιράλ στέλνει εσπευσμένο μήνυμα στη Γαλλία : ‘ Αιφνιδιαστήκαμε από αναπάντεχο κίνημα , ζητάμε όπλα , κυρίως αεροπλάνα , επειγόντως ‘ . Του λοιπού μια άλλη πολύπλοκη ιστορία ξεκινάει για τον εξοπλισμό της Κυβερνητικής Ισπανίας όπου τα διπλωματικά συμφέροντα των ‘γειτόνων’ της θα αποφασίσουν ουσιαστικά για την ύπαρξη της ίδιας της εμπόλεμης πια Κυβέρνησης. Σε όλη την διάρκεια του πολέμου εκείνου οι επιτήδειοι έμποροι όπλων βρήκαν την ευκαιρία να υπερπλουτίσουν πουλώντας σε υπέρογκες τιμές όπλα διάφορης προέλευσης. Το 1999 δημοσιεύθηκε το βιβλίο "Arms for Spain , the untold story of the Spanish Civil War, του Gerald Howson" που πρώτο αναφέρθηκε με αρκετά νούμερα στην υπόθεση και το 2004 ακολούθησε στα ελληνικά εκείνο του Θανάση Σφήκα "Η Ελλάδα και ο Εμφύλιος Ισπανικός πόλεμος" που αναφέρεται ιδιαίτερα στην συμβολή του ελληνικού πυριτιδοποιείου Μποδοσάκη και τους έλληνες εφοπλιστές που μετέφεραν σημαντικό υλικό στην Ισπανία , κυρίως στην Κυβερνητική , υλικό άλλοτε ρωσικό και άλλοτε ...γερμανικό με την αποδοχή του ίδιου του Γκαίρινγκ. Όλοι οι τροφοδότες αυτοί ωφελήθηκαν συναλλαγματικά σε μεγάλο βαθμό όσο δε για το υλικό που παρέδιδαν , πολλές φορές ήταν επίτηδες άχρηστο. Οι κυβερνήσεις δε αυτών των προμηθευτών γνώριζαν πολύ καλά την υπόθεση και μέσω αυτών τελικά άσκησαν μια πλευρά της εξωτερικής τους κρυφής πολιτικής για την Ισπανία , ανάλογα με τα συμφέροντά τους.

 

        Ο Φράνκο βαδίζει προς τη Μαδρίτη

 

        Εκείνος αποφασίζει άμεση κίνηση προς βορρά ακολουθώντας την δυτική πλευρά των φιλικών πορτογαλικών συνόρων ενώ πιο εύκολα έτσι θα συναντήσει την περιοχή που κρατάει ο Μόλα ο οποίος είναι στριμωγμένος και δεν μπορεί αβοήθητος να κάνει επίθεση στη Μαδρίτη. Ο Φράνκο επιβιβαζόμενος στη Σεβίλλη κάνει ανακοίνωση ότι το κίνημα αντιστρατεύεται την διάλυση της Ισπανίας που επιχειρείται με την αποδοχή ανεξαρτησίας Βάσκων-Καταλανών, την περιφρόνηση του στρατού και την συνεχή καταδίωξη της Εκκλησίας περιστοιχιζόμενος από τον Λιάνο και τον ντόπιο Καρδινάλιο. Η Εκκλησία, τουλάχιστον με το πρόσωπο των περισσοτέρων τοπικών καρδιναλίων, πλην των Βάσκων,  του λοιπού παρατάσσεται με τον Φράνκο υπό την σημαία μίας ‘σταυροφορίας’  : οι ιερωμένοι αυτοί θα είναι οι μοναδικοί εκκλησιαστικοί που θα υιοθετήσουν επίσημα και δημόσια τον ...φασιστικό χαιρετισμό ! 

 

Κι ενώ οι στρατιωτικοί χαιρετούν στρατιωτικά , είναι οι ιερωμένοι που χαιρετούν φασιστικά τα παρελαύνοντα φρανκικά στρατεύματα. Για την εκκλησία της Ισπανίας ειδικά, πολύ θα εύχονται να υπάρχει Θεός και  Δίκης Οφθαλμός’ , αλλά δεν είναι σίγουρο ότι κι οι ιερωμένοι αυτοί θα επιθυμούσαν το ίδιο. Η Παπική Εκκλησία ανέχτηκε πολλά και ιεροποίησε μάλιστα και εκκλησιαστικούς που συντάχτηκαν με αυτήν την κατάσταση. Ντροπή !

Στην Μαδρίτη η στρατιωτική βοήθεια που ‘δικαίως’ αναμενόταν απ τη σοσιαλιστική Γαλλία όχι μόνο δεν έρχεται αλλά επίσημα ο Λέον Μπλούμ ήδη στις 8 Αυγούστου αποκλείει πλήρως τα σύνορα προτείνοντας στην Κοινωνία των Εθνών (ΚτΕ)  την αρχή της ‘Μή Επέμβασης’. Η αντίσταση της κυβέρνησης καταντάει μια δύσκολη υπόθεση καθώς αποκόπτεται από ξηράς με όλη την Ευρώπη. Ο Μουσολίνι οργανώνει ήδη αποστολή κανονικού τακτικού στρατού και αεροπορίας υπό την μορφή ‘εθελοντικών’ τμημάτων τα CTV (=Corpo Truppo Volontarie) αναμένοντας μία επιβλητική παρέλαση στη Μαδρίτη. Μεταξύ 27 Αυγ και 3 Σεπτ 1936 , η προσπάθεια απόβασης των κυβερνητικών στην Μαγιόρκα αποτυγχάνει μπροστά στην πίεση των βομβαρδιστικών SM81 και οι ιταλοί αποκτούν επιτέλους την πολυπόθητη αεροναυτική αυτή βάση για να την χρησιμοποιήσουν κατά της Βαρκελώνης, και στο μέλλον, ελπίζουν, για τον έλεγχο όλης της Δυτικής Μεσογείου. Ο θρασύς ‘μελανοχίτων’ αντιπρόσωπος του Μουσολίνι , Κόντε Ρόσσι αποβιβάζεται στο νησί δίνοντας σε όλους να καταλάβουν ότι είναι η ουσιαστική εξουσία, υπογραμμίζοντας μάλιστα ότι οι ισπανοί θα έπρεπε επιπλέον να του προμηθεύουν καθημερινά γυναίκες για την ... νυκτερινή του διασκέδαση !  

        Η Ρωσία προωθεί στρατιωτική βοήθεια με εθελοντές μεν αλλά απ τον τακτικό στρατό ενώ κινητοποιούνται και οι διεθνείς κομμουνιστικές οργανώσεις και προσφέρουν άτομα για το μέτωπο και την οργάνωση που θα αποτελέσουν τις Διεθν. Ταξιαρχίες. Λίγα από αυτά όμως είναι γνώστες όπλων, καμία φορά είναι άνεργοι εργάτες ή διωκόμενοι πολιτικά που κρύβονται σε άλλα κράτη, είτε και ιδιώτες που καταφθάνουν από μόνοι τους γιατί μερικοί δεν αντέχουν συναισθηματικά την ευκολία με την οποία οι Χίτλερ-Μουσολίνι έχουν καταφέρει στην 10ετία 1925-35 να περάσουν όλες τους τις απαιτήσεις, προφανώς με την ανοχή αν όχι και ενθάρρυνση των ‘μεγάλων δημοκρατιών’ της Δύσης. Η Ρωσία θέτει όρο να πληρωθεί το πολεμικό υλικό με χρήματα και δη με αποστολή του χρυσού από την τράπεζα του κράτους με την δικαιολογία ότι πιθανόν με την πτώση της Μαδρίτης  να πέσει όλο στα χέρια του Φράνκο. Η Μαδρίτη εξοργίζεται, αλλά στις 28 Αυγ 1936 αποστέλλονται 500 τόνοι χρυσού με πλοίο απ τη Καρθαγένα στην Οδησσό, την ώρα μάλιστα που τα πρώτα JU52 και SM79 εμφανίζονται στον ουρανό της πρωτεύουσας πετώντας φυλλάδια γεμάτα απειλές για ισοπέδωση αν ο λαός αντισταθεί. Η Ισπανία έχει ανάγκη τα όπλα και άρα κάθε παραχώρηση στην Ρωσία θεωρείται αποδεκτή. Η κυβέρνηση στέλνει κρυφό μήνυμα στον Μπλούμ να βοηθήσει ειδικά με το όπλο που φαίνεται ότι θα κρίνει τον πόλεμο….αεροπλάνα . Ο Υπ Αεροπορίας της Γαλλίας, ονόματι Κώτ, κινείται μυστικά , αλλά το αποτέλεσμα είναι πτωχό : οι Γάλλοι βιομήχανοι αρνούνται να στείλουν νέα αεροπλάνα που θεωρούνται ‘απόρρητα’ και η υπόθεση περνάει στα χέρια του Αντρέ Μαλρώ – μετέπειτα υπουργού του Ντε Γκώλ. Ο Μαλρώ , γόνος πλούσιας οικογενείας που κινείται στον χώρο των αριστερο-διανοουμένων, παίζει ένα περίεργο ρόλο ενδιαμέσου και οργανώνει αποστολή μισθοφόρων Γάλλων αεροπόρων με μερικά παλιά αεροπλάνα. Οι Γάλλοι πληρώνονται με υπερκοστολογημένες τιμές, η κυβέρνηση είναι απογοητευμένη αλλά για λόγους σκοπιμότητας ανακοινώνει ότι η  Γαλλία παρατάσσεται ιδεολογικά και υλικά στην κυβερνητική Ισπανία ονομάζοντας τον Μαλρώ … αρχηγό της Ξένης Εθελοντικής Αεροπορίας αφήνοντας τον τύπο να γράψει για τον ‘γενναίο πιλότο’  που θα αντιμετωπίσει τους γερμανο-ιταλούς. Ψέμα : Ο Μαλρώ δεν έχει καν δίπλωμα πιλότου, δεν πέταξε ποτέ, αλλά οι εφημερίδες παρόλα αυτά διηγούνται …αεροπορικά κατορθώματά του με φωτογραφίες δίπλα σε παρκαρισμένα , αλλά ποτέ εν πτήσει , αεροπλάνα . Και τι απομένει με όλα αυτά : 4 Breguet-14 παλιά ταχυδρομικά αεροπλάνα (!),  10 Potez-25 παλαιά βομβαρδιστικά μετριότατων επιδόσεων, και 10 Dewoitine 500, κακότεχνα μονοπλάνα με σταθερό σύστημα προσγείωσης , ενώ στην φρανκική  μεριά καταφθάνει η τελευταία λέξη της γερμανο-ιταλικής αεροπορικής τεχνολογίας.  

        Στη συνέχεια ο Αθάνια προχωρεί υπό πιέσεις στην αλλαγή πρωθυπουργού ο οποίος εννοείται θα συγκεντρώσει την μεγαλύτερη αποδοχή όλων των παρατάξεων εν καιρώ πολέμου. Του υποδεικνύουν τον Λάργκο Καμπαλλέρο παλαιό Αρχισυνδικαλιστή ο οποίος κρίνεται πλέον ‘επαναστατικός’ και αποδεκτός από τις κομματικές παρατάξεις. Η πρόταση επιβάλλεται με την υπόδειξη των Ρώσων που ζητούν να έχουν πολιτική ελευθερία κινήσεων. Ο Καμπαλλέρο στις 4 Σεπτ 1936 δέχεται, τοποθετεί μάλιστα 4 κομμουνιστές υπουργούς στην κυβέρνηση και υπουργό οικονομικών τον σοσιαλιστή Χουάν Νεγκρίν με σκοπό να οργανώσει τον πόλεμο όμως πάλι καμία στρατιωτική δύναμη δεν αποστέλλεται κατά του Φράνκο, πράγμα που άλλοι αποδίδουν σε δυσπιστία προς τον στρατό και άλλοι στην έλλειψη οργάνωσης. Ομως υπάρχουν στρατιωτικοί και αστυνομικοί – τα 60% της συνολικής δύναμης - που μένουν πιστοί στην κυβέρνηση αλλά τα αναρχικά τάγματα των CNT (Confederation National de Trabahadores)  και η μιλίτσια των FAI (Falanga Anarchista Iberica) δεν μπορούν να συνηθίσουν την ιδέα ότι θα συμπολεμούν με ανθρώπους που … φέρουν στολή ! Το πολιτικό πρόβλημα στην κυβέρνηση είναι το χειρότερο απ όλα, οι διάφορες μιλίτσιες κινούνται αυτόνομα, κρύβουν όπλα για να τα έχει η μία και όχι η άλλη ενώ η κάθε μια προχωρεί σε εκτελέσεις ατόμων ‘κατά το δoκούν’ που η πελαγωμένη κυβέρνηση δεν ελέγχει.  

        Εν τω μεταξύ η ‘ΚτΕ : Κοινωνία των Εθνών’ παίζει τον χειρότερο ποτέ ρόλο της ! Ο Καμπαλλέρο καταφεύγει σε αυτήν δηλώνοντας ότι η χώρα του είναι θύμα στρατιωτικής επέμβασης , αλλά η γραμματεία απαντά ότι δεν υπάρχουν συγκεκριμένα στοιχεία (!!) και τελικά σε μία υποκριτική έξαρση αποδέχονται όλοι την πρόταση Μπλούμ για την ‘Μή Επέμβαση’ μαζί με μία προσθήκη : να υπάρχει στρατιωτική επίβλεψή της στην οποία προθυμοποιούνται να συμμετέχουν οι Αγγλοι-Γάλλοι και … οι Μουσολίνι - Χίτλερ. Ο σκοπός είναι εμφανής : ιταλικά και γερμανικά πλοία θα επιβλέπουν τις ακτές για να μην πλησιάζουν πλοία …άλλων δυνάμεων ενώ παράλληλα θα προστατεύουν τα δικά τους κατά την μεταφορά υλικού στον Φράνκο ! Οι άγγλοι αποκλείουν τον βασκικό κόλπο απ τον οποίο όμως μόνο οι κυβερνητικοί θα μπορούσαν να λάβουν βοήθεια ! Ελέγχουν βέβαια και το πέρασμα του Γιβραλτάρ αλλά … δεν σταματούν τα πλοία που το διασχίζουν για να ενισχύσουν φυσικά τον Φράνκο, προσπαθώντας να μην δίνουν στόχο σε διπλωματικές ‘εμπλοκές’ .  Η Κοινωνία των Εθνών έχει αποφασίσει να σκοτώσει την κυβερνητική Ισπανία κι εκείνη με την σειρά της … να αυτοκτονήσει αργότερα.  Ιταλοί-Γερμανοί αρχίζουν αγώνα δρόμου για το ποιός θα αναδειχτεί ο καλλίτερος φίλος του Φράνκο με στόχο την παρουσία δίπλα του στο μπαλκόνι της νίκης και με νωπά τα άρθρα του πολεμικών ανταποκριτών που σημειώνουν το μέγεθος της στρατιωτικής τους δύναμης.  Ειδικά ο Μουσολίνι προσφέρει απλόχερα : ‘Ας μην μιλάμε για χρέη, Θα τα βρούμε μετά την νίκη’ , δηλώνει ο Τσιάνο στους φρανκικούς εκπροσώπους. Ο Χίτλερ αποστέλλει μονάδες αυτεξούσιες σε οργάνωση και υλικό πράγμα που απαλλάσσει τον Φράνκο από την επιμελητεία και ανεφοδιασμό τους. Το πυροβολικό είναι εντυπωσιακό, τα μηχανοκίνητα και τα τάνκς αρκετά αλλά εκείνο που εντυπωσιάζει την εποχή 1935-40 είναι το αεροπλάνο : ‘Οποιος έχει τον αέρα έχει τα πάντα’ είναι το δόγμα που επικρατεί στα χείλη πολλών στρατηγικών αναλυτών. Ο Φράνκο λαμβάνει επίλεκτες αεροπορικές μονάδες μαζί με τα αεροπλάνα και τους πιλότους, άσχετα που επίτηδες φέρουν ψεύτικες ταυτότητες με ονόματα : Πάμπλο, Χουάν , Χόρχε... ! Τα ιταλικά καταδιωκτικά CR-32 έχουν προ 2ετίας  κερδίσει σε πανευρωπαϊκές αεροβατικές επιδείξεις ενώ τα νεοκατασκευαζόμενα Μέσσερσμιτ Bf-109 είναι η τελευταία λέξη καταδιωκτικού, αν και οι μονάδες που αποστέλλονται αρχικά διαθέτουν τα στάνταρτ αλλά καθόλου ευκαταφρόνητα διπλάνα He-51 και Henschel 123. Οι Ρώσοι σχεδιαστές πιέζονται να ανακαταλάβουν το χαμένο έδαφος αν και αγοράζουν ακόμα μηχανές από τις…ΗΠΑ. Τα αποτελέσματα κάτω από δύσκολες συνθήκες είναι καταπληκτικά : οι τύποι Πολυκαρπώφ I-15, και I-16 που ετοιμάζονται είναι ευέλικτοι και ικανοί να τα βγάλουν πέρα σχεδόν με όλους αν κι όχι με τα Μέσσερσμιτ. Το βασικό πλεονέκτημά τους λέγεται : … έκπληξη, αφού οι γερμανο-ιταλοί θεωρούν τον ισπανικό ουρανό απόλυτα δικό τους. Η Κυβέρνηση αναγκάζεται ωστόσο να βγεί στην διεθνή ‘μαύρη αγορά’ όπλων ακόμα και για τον τυπικό οπλισμό : οι περισσότεροι λαϊκοί αγωνιστές διαθέτουν ένα παλιό τουφέκι και μια κουβέρτα ρολό περασμένη απάνω τους  σαν …στάνταρτ εξάρτιση. Λείπουν σφαίρες, πολυβόλα, κανόνια…. Η περιπέτεια που θα ακολουθήσει μόλις στις μέρες μας αρχίζει να γράφεται σε επίσημα ιστορικά βιβλία – υπάρχει μάλιστα και ελληνική εμπλοκή μεταξύ πολλών άλλων – αποπνέοντας  από παντού απατεωνιά και χορό ενδιαμέσων που τελικά τρώει όλο τον χρυσό της Ισπανίας προσφέροντάς της ετερόκλητο και παμπάλαιο υλικό που μερικές φορές μάλιστα μπλοκάρεται σε ορισμένα λιμάνια από επέμβαση παρατηρητών της ΚτΕ ή των διαφόρων κυβερνήσεων, ειδικά της Γαλλικής

 

 

    Η Αμυνα της Μαδρίτης

 

        Τον Σεπτέμβρη κι ενώ η κυβέρνηση προετοιμάζεται για άμυνα στην πρωτεύουσα ο Μόλα προωθεί εύκολα τον στρατό του μέχρι τα γαλλικά σύνορα κοντά στο Σαν Σεμπαστιάν αποκόβοντας εντελώς τους Βάσκους από ξηράς. Η Μαδρίτη για να τους εμψυχώσει αναγνωρίζει την ανεξαρτησία τους και επισημοποιείται το ανεξάρτητο βασκικό κράτος ονόματι Euscadi με πρόεδρο τον Αντόνιο Αγκίρε στις 7 Σεπτ. 1936. Ο Μόλα ορκίζεται να τους εκδικηθεί. Ολο τον υπόλοιπο μήνα οι παρατάξεις οργανώνουν την βοήθεια που τους έρχεται. Την 1η Οκτ 1936 στο Μπούργκος οι κινηματίες αποφασίζουν να αναθέσουν την επίσημη αρχηγία στον Φράνκο  , εν όψει μιας επικείμενης κατάληψης της Μαδρίτης κι εφόσον ο θεωρητικός αρχηγός Σανχούρχο δεν ζει.  Ο Φράνκο χρησιμοποιεί τον τίτλο αρχηγού κράτους και όχι ομάδας στρατηγών υπό την σιωπηρή οργή των Μόλα και Καμπανέλλας. Η Επιλογή του Φράνκο έρχεται ‘απ έξω’ , Μουσολίνι-Χίτλερ αλλά και ‘άλλοι’ τον θεωρούν πλέον αξιόπιστο και δυναμικό. 

Οι κινηματίες εγκαθιστούν στο Μπούργκος την κυβέρνησή τους. Με τα γιαλιά , αυτός που φωνάζει στο πλήθος είναι ο Μόλα. Μπροστά του με τα μάτια κατεβασμένα , ο Φράνκο. Σ’ ενα χρόνο ο Μόλα θα είναι νεκρός κι ο Φράνκο ‘Χενεραλίσιμο’. 

Τελικά η Ρωσική βοήθεια αρχίζει να καταφθάνει στην κυβερνητική Ισπανία στις 12 Οκτ 1936. Οι Ρώσοι απαιτούν οργάνωση και συντονισμό κινήσεων, κατάργηση των μεμονωμένων ομάδων από μιλίτσιες, υπαγωγή  σε ενιαίο στρατό και εκπόνηση στρατηγικού σχεδίου. Η οργάνωση των Ρώσων έρχεται σε φανερή αντίθεση με την χαλαρή κατάσταση στο κυβερνητικό στρατόπεδο αλλά κι ενάντια στην αντίληψη των αναρχικών για …ανεξαρτησία δράσεως .Οι κάτοικοι στη Μαδρίτης, αρχικά φοβισμένοι από την εύκολη προέλαση του Φράνκο και τις απειλές τον αεροπλάνων παίρνουν θάρρος από την εμφάνιση των Ρώσων. Υπάρχει ένα είδος λαϊκού ξεσηκωμού ενώ παράλληλα ενθουσιασμό προκαλούν οι εμφανιζόμενοι ξένοι εθελοντές οργανωμένοι σε σώματα, τις αποκαλούν ‘Διεθνείς Ταξιαρχίες’ που παρά την απειρία τους και την έλλειψη επιμελητείας με την οποία τους δέχονται οι Ισπανοί,  συμβολίζουν τον έξω κόσμο που τους συμπαρίσταται. Υπάρχουν και λίγοι έλληνες ανάμεσά τους – χονδρικά 300 σε ένα τελικό σύνολο κάπου 35.000 από κάπου 25 έθνη .  

        Στις 29 Οκτ 1936 οι Ρώσοι έχουν ήδη συναρμολογήσει 2 σμήνη αεροπλάνων και κάπου 50 τάνκς τύπου T-26, πολυβόλα και χειροβομβίδες προωθούνται σε ικανοποιητικό βαθμό και κατασκευάζονται οχυρώματα. Ομως ο Καμπαλλέρο αποφασίζει να απομακρύνει ‘προσωρινά’ την κυβέρνηση απ τη Μαδρίτη και την μεταφέρει στη Βαλένθια αφήνοντας την άμυνα στον μέτριο στρατηγό Χοσέ Μιάχα . Μεταξύ 8 και 23 Νοέμβρη 1936 εκδηλώνεται η επίθεση του Φράνκο υπό την αρχηγεία των Μόλα και Βαρέλα.  Ο Φράνκο θέλει μια γρήγορη επίθεση χωρίς στρατηγική μελέτη πιεζόμενος απ το χρόνο, αλλά ο πιο ‘μελετημένος’ Μόλα αντιδρά στην υπερανάπτυξη των γραμμών τους η οποία σε κάποια σημεία, ειδικά στον νότο, καταντά πολύ ασθενής. Στο κυβερνητικό στρατόπεδο οι Ρώσοι που βλέπουν ακριβώς το ίδιο πιέζουν για μια υπερκέραση του ΝΑ τμήματος και μετέπειτα κύκλωση προς τα δυτικά αλλά ο Καμπαλλέρο ανθίσταται λέγοντας ότι τον νοιάζει η ΒΔ μεριά που οδηγεί στους αποκλεισμένους Βάσκους. Τελικά η μάχη αρχίζει χωρίς στρατηγικό σχέδιο. Οι φρανκικοί φτάνουν κάπου 10 χιλ απ το κέντρο στα νότια με σκοπό να περάσουν τις γέφυρες του ποταμού Μαντζανάρες ενώ το κύριο σώμα τους χτυπά τα δυτικά προάστια στην πανεπιστημιούπολη. Οι μαυριτανοί του Φράνκο συνηθισμένοι στον πόλεμο της ερήμου δεν τα βγάζουν πέρα με οδοφράγματα όπου ο κάθε άπειρος αλλά αποφασισμένος πολεμιστής μπορεί να κάνει θαύματα. Καταλαμβάνονται βέβαια τα ¾ των κτιρίων της πανεπιστημιούπολης με μάχη σώμα με σώμα αλλά εκεί τελματώνεται η κατάσταση.    

Ο πόλεμος μέσα σε πόλεις δεν ταίριαζε στα αποικιακά στρατεύματα του Μαρόκου, η Μαδρίτη άντεξε .

        Στα νότια όπου η ανάπτυξη είναι αραιή τα ρωσικά τάνκς T-26 είναι η μεγάλη έκπληξη. Το πεζικό του Φράνκο δεν είναι έτοιμο γι αυτά και διασπάται αλλά καθώς δεν υπάρχει στρατηγικό σχέδιο μετά από τις επιτυχίες τους τα τάνκς δεν έχουν παρά να  … επιστρέψουν πίσω. Η γερμανική αεροπορία καλείται να διαλύσει τις αμυντικές κυβερνητικές γραμμές, αλλά τότε τα ρωσικά καταδιωκτικά I-15 βγαίνουν στον αέρα για πρώτη φορά υπό τον έξαλλο ενθουσιασμό των υπερασπιστών. 

Η απόλυτη υπεροχή των ιταλο-γερμανών ήταν δεδομένη και τα βομβαρδιστικά Savoia και Jungers πίστευαν ότι αρκούσαν με την παρουσία τους να κάμψουν κάθε αντίσταση. Τα λίγα ρώσικα καταδειωκτικά I-15 κατάφεραν ωστόσο να τα εξουδετερώσουν : η Μαδρίτη δεν φοβήθηκε τα βομβαρδιστικά και οι ζημιές ήταν στρατηγικά ασήμαντες.Στην φωτογραφία αριστερά I-15 . Δεξιά : JU52 βαμένα με τα φρανκικά εμβλήματα κτυπούν την Μαδρίτη

Καθώς κανένα βομβαρδιστικό δεν τα βγάζει πέρα μόνο με καταδιωκτικά γρήγορα η αεροπορική επίθεση καταλήγει σε αποτυχία. Ο Φράνκο περνάει κρίση αξιοπιστίας  και μίας και δεν μπορεί να πάρει την πρωτεύουσα και τη διεθνή αναγνώριση καλεί Μουσολίνι-Χίτλερ να τον αναγνωρίσουν διπλωματικά, πράγμα που γίνεται στις 18 Νοέμβρη . Η μάχη της Μαδρίτης αφήνει εποχή σαν μια νίκη των λαϊκών αγωνιστών ενάντια στην στρατιωτική δικτατορία, γεμίζουν τον κόσμο με αισιοδοξία , το σύνθημα : Non Pasarán (‘Δεν θα περάσουν’) γίνεται θρύλος αλλά στο πολιτικό παρασκήνιο οι παραταξιακές αντιθέσεις είναι μεγάλες κι αυτό έχει πάντα αντίκτυπο στην κυβερνητική στρατιωτική μηχανή. 

' ¡No Pasaran! '.‘ Δεν θα περάσουν ! Το σύνθημα που έγινε σύμβολο της αντίστασης’

Στις 25 Σεπτ η κυβερνητική αεροπορία εκτελεί βομβαρδισμό εντυπώσεων στο Μπούργκος με το σμήνος Εσπάνια που εφορμάει απ το σημερινό αεροδρόμιο της Μαδρίτης, Μπαράχας. Τα αδύναμα Potez-25 είναι εκεί για να ‘εκδηλώσουν’ απλά την παρουσία τους και να ‘εκδικηθούν’ τον βομβαρδισμό της Μαδρίτης. Ενα από αυτά καταρρίπτεται μέσα στις φρανκικές με τον υποσμηναγό Μελλάδο ο οποίος επιζεί αλλά στο βάθος βλέπει τις φιγούρες στρατιωτών να πλησιάζουν. Θυμάται πως την περασμένη βδομάδα σε μια παρόμοια περίπτωση η φρανκική αεροπορία πέταξε σαν ‘αναμνηστικό δώρο’ το κατατεμαχισμένο κορμί ενός άγγλου εθελοντή αεροπόρου μέσα στην βάση τους. Δεν αργεί να πάρει την μοναδική απόφαση που ταιριάζει στην μοίρα που τον περιμένει : στηρίζει το περίστροφό του στον κρόταφο και πυροβολεί. Οι στρατιώτες πλησιάζουν και μια κραυγή γεμάτη παραπονεμένο βγαίνει απ τα χίλια τους….ήταν κυβερνητικοί φαντάροι που όρμησαν στις εχθρικές γραμμές μόνο και μόνο για να τον σώσουν.

 

        Τραγωδία στη Μάλαγα - Ιανουάριος & Φεβρουάριος 1937

         Παρόλη την θρυλική αφύπνιση στην Μαδρίτη, η στρατιωτική υποδομή στην χώρα χωλαίνει πάντα. Αρχές  Φεβρουάριου οι Ιταλοί παρατάσσουν ήδη σημαντική δύναμη στην Ισπανία και επιμένουν να αποδείξουν την ύπαρξή τους με ένα εύκολο ‘πείραμα’. Ο Φράνκο νοιάζεται μόνο για την Μαδρίτη αλλά υποκύπτει στην Ιταλική πρόταση να καταληφθεί η Μάλαγα, πόλη χωρίς κανένα στρατηγικό ενδιαφέρον αλλά όντως εύκολος στόχος : ο Σ/χης Βιλλάλμπα που την διοικεί δεν έχει οδηγίες για τίποτα και το χειρότερο ούτε ένα κανόνι να στήσει στα υψώματα που τον περιβάλουν ολόγυρα. Οι Ιταλοί και ο Κιέϊπο ντε Λιάνο παρατάσσουν 5.000 των CTV, 10.000 μαροκινούς, 5000 φαλαγγίτες, 20 κανόνια και λίγα αεροπλάνα …χωρίς αντίπαλο. Στις 8 Φεβρ οι κυνηγημένοι κάτοικοι διαφεύγουν έντρομοι να αποφύγουν τα αντίποινα και πάνω στην παραλιακή οδό τους θερίζουν τα κανόνια του γερμανικού θωρηκτού Ντώϋτσλαντ που βρίσκεται στα νερά σαν περιπολικό της επιτροπής ‘Μή Επέμβασης’ . Μέχρι σήμερα ξεθάβονται κόκαλα απ τα θύματα εκείνα σε ανασκαφές .Επιπλέον μετά την είσοδο των φρανκικών ακολουθούν 5000 εκτελέσεις πολιτών με φρικιαστικές λεπτομέρειες τόσο που οι Ιταλοί μηνύουν στον Φράνκο πως φοβούνται ότι τέτοιες θηριωδίες θα επηρεάσουν το δικό τους πολιτικό γόητρο ! Φυσικά η ΚτΕ …λάμπει πάντα δια της απουσίας της. Οι Ρώσοι στη Μαδρίτη αρχίζουν να 'πνέουν μένεα' εναντίον της αναποτελεσματικότητας Καμπαλλέρο οπότε αρχίζει περίοδος έντονης τριβής μεταξύ τους . 

        Η μάχη της Χάραμα  - 23 Ιανουαρίου ως 5 Φεβρουαρίου

        Παράλληλα στο μέτωπο της Μαδρίτης μεταξύ 23 Ιανουαρίου και 5 Φεβρουαρίου ο Φράνκο επιδίδεται σε μια νέα επίθεση να ‘κλείσει’ τον δρόμο Μαδρίτης-Βαλένθια και να αποκόψει την Μαδρίτη απ την κυβέρνηση. Η κοιλάδα είναι επίπεδη και την διασχίζει το ομώνυμο ποτάμι στο οποίο όμως δεν υπάρχουν οχυρωματικά έργα και οι κυβερνητικοί αιφνιδιάζονται. Επί 5 μέρες οι φρανκικοί κυριαρχούν καθώς οι δυνάμεις της κυβέρνησης καταφθάνουν πρόχειρα και διαλύονται από ένα πυκνότατο πυροβολικό έως ότου εμφανίζονται και πάλι οι Διεθν Ταξιαρχίες, οι 14 και 15. Η 14 αποτελείται από Βαλκάνιους (Βούλγαροι, Γιουγκοσλάβοι και λίγοι Ελληνες) και την οδηγεί ο Γιόσιπ Μπρόζοβιτς – Τίτο ενώ η 15 διαθέτει κυρίως βρετανούς. Τους υποδέχεται ένα φονικό πυροβολικό την ώρα που ανεβαίνουν τον λόφο που αργότερα ονομάστηκε ‘ο λόφος της Αυτοκτονίας’. Από 600 σε λίγο μένουν 150. Διατάσσεται το αμερικανικό Τάγμα Α.Λίνκολν να τους βοηθήσει  υπό την αρχηγεία του πρώην καθηγ. Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια Μπώμπ Μέριμμαν, υποστηριζόμενος από 12 ρωσικά T-26. Το πυρ συνεχίζει να θερίζει και οι κάπου 350 αμερικανοί ελαττώνονται σε 60 , ο Μέριμμαν τραυματίζεται βαριά και τη θέση του παίρνει ο νέγρος συνδικαλιστής Ολιβερ Λώ – πρώτος ποτέ νέγρος διοικητής λευκών σε πόλεμο. Το αίμα όλων αυτών κοντεύει να πάει χαμένο όταν εμφανίζονται 25 νέα ρώσικα καταδιωκτικά I-16 με πυροβόλα των 20 χιλ πού περνούν ξυστά απ το έδαφος και γαζώνουν τους φρανκινούς. Εν τω μεταξύ οι ισπανοί πολεμιστές συνηθίζουν επιτέλους στις τακτικές του πολέμου και σκάβουν μικρές τρύπες στο χώμα αρκετές για να τους καλύψουν και ανθίστανται. Οι ιταλοί αποστέλλουν βομβαρδιστικά με σκοπό να χτυπήσουν το κρυμμένο πεζικό ‘από πάνω’ συνοδευόμενα από λίγα ιταλικά Fiat CR-32 αλλά ένα νέο κύμα από 40 καταδιωκτικά I-15  αποδεικνύονται καλλίτερα, τα ιταλικά καταρρίπτονται, τα βομβαρδιστικά μόνα τους αναγκάζονται σε υποχώρηση και οι κυβερνητικοί διαθέτουν για πρώτη φορά την αεροπορική υπεροχή με αποτέλεσμα η επίθεση να ανακοπεί. Η φρανκική αεροπορία στην Χάραμα αφέθηκε μόνη της να αντιμετωπίσει την κατάσταση. Οι ιταλοί φοβόντουσαν τις πιθανές διπλωματικές επιπλοκές από την σύλληψη καταρριφθέντων πιλότων τους και απέφυγαν να στείλουν τα βομβαρδιστικά τους ενώ διέταξαν τα καταδιωκτικά να επιστρέψουν πάνω στην συνοριακή γραμμή.  Οι φρανκικοί πιλότοι σηκώθηκαν με τα αργά JU52 αντιμετωπίζοντας πυκνά σμήνη καταδιωκτικών ολόγυρα. Το 1o σμήνος οδηγούσε ο ικανότατος μαχητής αν και πρώην σμηνίας Γκαρθία Λακάλλε. Απ το βιβλίο του ‘Αλήθειες και Μύθοι’ διαβάζουμε :  

“Οι σχηματισμοί των JU52 ορμούσαν σε κάθετη παράταξη μέσα απ τους σχηματισμούς μας αλλά όταν κατάλαβαν πως τα δικά τους καταδιωκτικά τους δεν τα προστάτευαν πιά ξαναπήραν αρχικά πορεία πίσω. Νομίζαμε πως τους διώξαμε αλλά ξαφνικά άρχισαν να επιστρέφουν. Ηταν καταδικασμένα ….Πρέπει να ήταν ισπανοί σίγουρα τους κατάλαβα απ το θάρρος και τους θαύμασα”  .

         Πράγματι ο ηγέτης της ομάδας των JU52 είναι ο σμηναγός Χοσέ Καλντερόν Γκαζτέλου (Jose Calderon Gaztelu) που καταρρίπτεται τελικά και μετά θάνατον του απονέμεται το μετάλλιο του Σάν Σαλβαντόρ μετά δαφνών. Εξοργισμένοι οι ισπανοί πιλότοι καταδιωκτικών με πρωτοβουλία των τριών πιο διακεκριμένων από αυτούς Γκαρθία Μοράτο (Garcia Morato) , Χούλιο Σαλβαντόρ (Julio Salvador) και Σαλβαντόρ Κάστρο (Salvador Castro) απογειώνονται με 3 CR-32 και τρέχουν να βοηθήσουν αδιαφορώντας για την διαταγή που εδόθη στο σμήνος στο οποίο φυσικά υπάγονται. Ντροπιασμένοι οι υπόλοιποι ιταλοί διώκτες αρχίζουν να τους μιμούνται σιγά,σιγά και μετά όλοι μαζί εφορμούν ενάντια στα κυβερνητικά καταδιωκτικά. Η προφανής αεροπορική υπεροχή στην Χάραμα διακόπτεται τελικά από αυτήν την αναπάντεχη πράξη ηρωισμού με εξαιρετικά σοβαρά αποτελέσματα για την έκβαση της μάχης . Οι φρανκικοί επανεπιτίθενται στις 12 Φεβρ 1937 αλλά αυτή τη φορά από άλλο σημείο και διαλύουν κυριολεκτικά ένα πολωνικό και  αγγλικό τάγμα που φυλάνε το σημείο εκείνο , αλλά δεν μπορούν να προωθηθούν άλλο από το οργανωμένο πια πυκνό πυρ των οχυρωμένων και τα βλήματα κυβερνητικών όλμων που πρωτοεμφανίζονται έστω και καθυστερημένα. Η κατάκτηση λίγων χιλιομέτρων γής δεν έχει βέβαια κανένα τελικό όφελος στην φρανκική προσπάθεια, αλλά οι κυβερνητικοί μετράνε πολλά θύματα αν και κερδίζουν τουλάχιστο σε πολεμική  ‘εμπειρία’. 

 

        Γκουανταλαχάρα – Ιταλική αποτυχία - Μάρτης 1937

 

        Η Μαδρίτη παραμένει φυσικά πάντα το μεγάλο έπαθλο για τον Φράνκο κι αυτή τη φορά επιχειρεί υπερκύκλωσή της με μία αιχμή απ τα βορειοανατολικά. Η επίθεση αναλύεται λεπτομερώς και συντονίζεται κυρίως απ τους Ιταλούς στρατηγούς Ροάττα και Μαντσίνι σε μία συνδυασμένη δράση πεζικού, αρμάτων και αεροπορίας που είναι πρωτοφανής σε τακτική για τα πολεμικά δεδομένα της εποχής και θυμίζει τα στοιχεία του μετέπειτα γερμανικού ‘αστραπιαίου πολέμου’: 250 τανκς , 180 πυροβόλα και 70 αεροπλάνα με μηχανοκίνητο στρατό που φθάνει τις 60.000. Το σχέδιο γίνεται μεν γνωστό στη Μαδρίτη απ τα χαρτιά που βρέθηκαν σε ένα σκοτωμένο ιταλό αξιωματικό, αλλά ο Μιάχα δεν είναι άνθρωπος στο ύψος των καταστάσεων και αργεί να αναπτυχθεί. στις 8 Μαρτ 1937 οι ιταλοί καταλαμβάνουν άνετα τα υψώματα που περιβάλουν την Μαδρίτη και κατεβαίνουν με ενθουσιασμό την κοιλάδα προς την Γκουανταλαχάρα , μία ‘πύλη’ που οδηγεί στην πρωτεύουσα. Η αισιοδοξία  είναι τέτοια που οι ιταλοί δεν νοιάζονται που διασπούν τις γραμμές επικοινωνιών τους ενώ ξαφνικά ένα πολύ ψυχρό μέτωπο κουβαλάει χιόνι με το οποίο γεμίζει η κοιλάδα. Ο καιρός κάνει τα υπόλοιπα : Τα τάνκς κολλάνε άσχημα στη λάσπη, τα αεροπλάνα δεν έχουν ορατότητα και πολύ σύντομα η επίθεση μπλοκάρει ανεπανόρθωτα. Μεμονωμένα ιταλικά σώματα των CTV περικυκλώνονται από …ιταλούς (ταξιαρχία Γκαριμπάλντι) και γερμανούς (ταξιαρχία Τέλμαν) των Διεθ. Ταξιαρχιών οι οποίοι συναισθηματικά  διακρίνονται για το σθένος με το οποίο πολεμάνε τους Μουσολίνι , Χίτλερ που τους εξόριζαν επί χρόνια . Οι ιταλοί των CTV μένουν με ανοικτό στόμα : τους υποσχέθηκαν ότι θα αντιμετωπίσουν ξυπόλυτους χωριάτες ! Πολλοί καταλαβαίνουν ότι η αρχική τους προθυμία να πολεμήσουν ένα εύκολο πόλεμο με κάποια καλλίτερη αμοιβή και άφθονη δόξα δεν ήταν η πιο σωστή στάση. Αρχίζει η αντίστροφη μέτρηση πάνω στο πεσμένο ηθικό των αντιπάλων τους καθώς κοροϊδευτικά τους καλούν να …πιουν ένα ζεστό καφεδάκι παραδινόμενοι ! 300 όντως πετάνε τα όπλα τους. Ο Ροάττα διατάσσει νέα στρατεύματα να τους αντικαταστήσουν αλλά το πέρασμα των διαταγών μέσα από διαλυμένες επικοινωνίες ερμηνεύεται σαν υποχώρηση κι οι ιταλοί τελικά εγκαταλείπουν τις γραμμές τους. Ο Ροάττα αντεπιτίθεται παρόλα αυτά χωρίς άρματα και αεροπλάνα πιεζόμενος απ τον Μουσολίνι για την αρνητική παρουσία του στρατού αλλά τότε οι γενναίοι πιλότοι των κυβερνητικών ορμάνε αν και με πολύ δυσκολία μέσα στα παμπάλαια ταχυδρομικά αεροπλάνα Bregeut-14 και ρίχνοντας χειροβομβίδες με τα χέρια τρέπουν σε φυγή τις ορδές των CTV. στις 18 Μαρτ ο καιρός βελτιώνεται αλλά τότε 70 ρωσικά τάνκς T-26 και λίγα BT-5 (‘παππούδες’ των μετέπειτα θρυλικών T-34) σφυροκοπούν το πεζικό προτού ανασυνταχθεί ενώ τακτικά ισπανικά σώματα υπό την αρχηγεία του αξιωματικού-κομισάριου  Ενρίκε Λίστερ αντεπιτίθενται κι ανακαταλαμβάνουν το έδαφος. Οι ‘Γαριβαλδινοί’ κοροϊδεύουν τους συμπατριώτες τους παραφράζοντας το CTV σε ‘Cuando Tu Vas ?’ σαν να λένε ‘Πότε τα παρατάς να πάς σπίτι σου ;’  

Διάγραμμα με τις μάχες και τα μέτωπα γύρω απ τη Μαδρίτη. Οι γραμμές λίγο άλλαξαν κατά τα 3 χρόνια του πολέμου

          Η αποτυχία του Φράνκο στην Γκουανταλαχάρα αναμεταδίδεται με ένθερμα λόγια από τον αμερικάνο πολεμικό ανταποκριτή Ερνστ Χέμινγκγουαίη και οι εντυπώσεις είναι για πρώτη φορά σημαντικές: Ενας στρατός ηλικίας 4 μηνών αποτελούμενος κυρίως από εθελοντές νικά την ‘αφρόκρεμα’ της ιταλικής πολεμικής μηχανής ! Στην διπλωματική σκηνή , οι ιταλοί αιχμάλωτοι και το κατασχεμένο υλικό παρουσιάζονται στην ΚτΕ σαν στοιχεία, αλλά οι  Αγγλοι εκπρόσωποι ειδικά κάνουν τα αδύνατα, δυνατά για να ‘πείσουν’ ότι μονομερή δεδομένα απ τους εμπόλεμους δεν πρέπει να ληφθούν υπ όψει ! Ο Χίτλερ που καταλαβαίνει το ρίσκο γοήτρου που διακινδυνεύει , διαλαλεί επίσημα ότι θα αυξήσει τη βοήθεια προς τον Φράνκο , η αναχώρηση εφοδίων απ το Αμβούργο καλύπτεται απ τον τύπο και το ραδιόφωνο , ο Μουσολίνι  επίσημα δηλώνει ότι κανείς Ιταλός δεν θα φύγει απ την Ισπανία πριν την ολοκληρωτική νίκη , αλλά η ΚτΕ ….δεν μαθαίνει τίποτα ! Ο Αντ Ηντεν  διαμαρτύρεται στον πρωθυπουργό του Μπάλντουϊν για την ανοχή αυτή προς τους Ιταλο-Γερμανούς και προτείνει επιτέλους τα αγγλικά καράβια της ‘Μή Επέμβασης’ να σταματούν όλα τα πλοία δηλαδή κι αυτά που όλοι γνωρίζουν πως εφοδιάζουν τον Φράνκο, αλλά εκείνος τον αγνοεί αντικαθιστώντας τον με τον Λόρδο Χάλιφαξ ο οποίος αντίθετα δηλώνει ότι : ‘… αναγνωρίζει την συμβολή του Χίτλερ στην καταπολέμηση του κομμουνισμού ! 

 

Οι μάχες στις Βασκικές περιοχές - Μάρτη ως Ιούνιο 1937

 

Στον βορρά  ο πόλεμος αποκτά μεγάλες διαστάσεις μετά τον Μάρτη 1937 όταν ο Φράνκο αλλάζει μέτωπο με σκοπό να επιδείξει στρατηγική πρόοδο και να αντισταθμίσει την αποτυχία στην Γκουανταλαχάρα . Οι Βάσκοι έχοντας πια δική τους κυβέρνηση έχουν αποκαταστήσει την οργάνωση και την σύμπνοια στο εσωτερικό τους. Φυσικά ο Φράνκο δεν ανέχεται ούτε καν την ιδέα αυτού του κράτους ενώ ο Καρλιστής Μόλα ορκίζεται πολυαίμακτη εκδίκηση. Οι Βάσκοι πιστεύουν πως μπορούν να αντέξουν και θέλουν να επιμένουν ότι οι Αγγλοι, που έχουν ανάγκη το ατσάλι τους, θα τους βοηθήσουν. Η αλήθεια είναι πως η Γκουανταλαχάρα κάπως ανατάραξε τα διπλωματικά νερά και στον Βασκικό Κόλπο που περιπολούν τα εγγλέζικα πλοία συμβαίνουν μερικά ασυνήθιστα πράγματα : Οι Βάσκοι εξοπλίζουν μερικές φορτηγίδες και κάνουν ναρκοθετήσεις, ένα φρανκικό καταδρομικό (Amirante Cervera) ορμάει να τις βυθίσει αλλά τότε εμφανίζεται ένα αγγλικό αντιτορπιλικό και το φρανκικό πλοίο …υποχωρεί. Για ένα διάστημα πλοία καταφθάνουν στο Μπιλμπάο και αποβιβάζουν 5000 τουφέκια και 25 θωρακισμένα αυτοκίνητα ενώ αργότερα καταφθάνουν πλοία με τρόφιμα κι εφόδια, δίνοντας την εντύπωση ότι ο κλοιός έχει χαλαρώσει. Στην ξηρά εκτελούνται οχυρωματικά έργα και παρατάσσονται συνολικά 40.000 στρατός ενωμένος χωρίς ενδοκομματικές διαφορές που συνενώνει πολιτοφύλακες και μιλίτσιες. Η αισιοδοξία των Βάσκων είναι υψηλή. 

 

 

        Ωστόσο οι Βάσκοι δεν έχουν αεροπλάνα και η γερμανική αεροπορία στην Ισπανία υπό την πρόσφατη επωνυμία ‘Λεγεών Κόνδωρ’ με απαίτηση του αρχηγού της Χιούγκω Σπέρλε εφοδιάζεται με νέας τεχνολογίας βομβαρδιστικά He-111B και Στούκας Ju-87B και C. Τα οχυρωματικά έργα φέρουν την πομπώδη επωνυμία ‘σιδηρούς δακτύλιος’ αλλά είναι απλοί λάκκοι από μπετόν , δεν έχουν διάταξη σε βάθος και δεν είναι καν δακτύλιος, υπάρχει ακάλυπτη πλευρά την οποία επισημαίνει ο Μόλα. Οι επιθέσεις των Στούκας είναι αρκετές για να διαλύσουν το πεζικό που κρατάει τα οχυρά και η αντίσταση μοιραία υποχωρεί. Εναγωνίως οι Βάσκοι ζητούν αεροπλάνα απ την κυβέρνηση που όμως η ακτίνα δράσης απ την Μαδρίτη δεν επιτρέπει να φτάσουν. Ο αρχηγός της κυβερνητικής αεροπορίας , Χιδάλγο ντε Θισνέρος, τολμά να παίξει ένα διπλωματικό χαρτί :. Διατάσσει ένα σμήνος να πετάξει στην Τουλούζη στη Γαλλία, να ανεφοδιαστεί επί τόπου και μετά να κάνει την υπόλοιπη διαδρομή προς Μπιλμπάο. Στις 8 Μαΐου 1937 τα αεροπλάνα προσγειώνονται όντως στο γαλλικό αεροδρόμιο όπου τους δέχονται από αδιάφορα έως φιλικά και ο ανεφοδιασμός προχωράει, όταν λες κι από ‘θαύμα’ ….η ΚτΕ επεμβαίνει ! Ενας γάλλος λοχαγός συνοδευόμενος από ένα Ολλανδό συνταγματάρχη παρατηρητή ‘Μή Επέμβασης’ εμφανίζονται εξοργισμένοι διατάσσοντας την άμεση αποχώρηση των αεροπλάνων πίσω στην Βαρκελώνη ειδεμή θα επιβληθεί κατάσχεση. Τα πληρώματα δικαιολογούνται ότι αυτό δεν γίνεται τόσο άμεσα όσο τους το απαιτούν, αλλά οι ‘παρατηρητές’ είναι αποφασισμένοι που τους πείθουν να φύγουν όπως, όπως. Τελικά μία 10άδα I-16 με έξτρα δεξαμενές και αποφασισμένους πιλότους ζητούν να τολμήσουν το επιχείρημα απ τη Μαδρίτη και αφού σημαδεύουν κάποια πεδία αναγκαστικής προσγείωσης μακριά απ τα φρανκικά στρατεύματα φτάνουν με τις τελευταίες τους σταγόνες σε βασκικό έδαφος. Ωστόσο η σύγκριση των δυνάμεων με την Κόνδωρ είναι τόσο άνιση που τα 10 αυτά αρκούντο μόνο για μια μέρα αερομαχιών, αλλά  καταφέρνουν και επιζούν ως τις 6 Ιουν 1937 ! Ενα θαύμα που όμως δεν αλλάζει  την πραγματικότητα : οι Βάσκοι δεν θα αντέξουν …Οι Αγγλοι θα δεχτούν μόνο να φυγαδεύσουν λίγα γυναικόπαιδα πριν την πτώση , τα οχυρώματα διαρρηγνύονται στις 12 Ιουν 1937,  ακολουθούν συνεχείς φρικιαστικές εκτελέσεις ακόμα και κατά την λιτανεία της Παναγίας στις 15 Αυγούστου παρουσία ιερέων ! Ο Ιταλός στρατηγός Μαντσίνι που παρίσταται  αδυνατεί να προσφέρει προστασία στους αιχμαλώτους και αποστέλλει επιστολή αγανάκτησης στον Μουσολίνι.

Το πρώτο μέλημα του Φράνκο είναι να ξαναρχίσει γρήγορα η παραγωγή ατσαλιού και το καταφέρνει μόλις μέσα σε 1 μήνα ! Ο ντε Λιάνο στην Ανδαλουσία έχει πετύχει επίσης την ανάκαμψη της γεωργικής παραγωγής στα προπολεμικά επίπεδα και με τιμές εξαγωγής ακόμα μικρότερες λόγω υποτίμησης του νομίσματος απ τον πόλεμο ….και τα δύο αυτά προϊόντα ενδιέφεραν πολύ την Αγγλία !

 

 

        Γκουέρνικα - 26 Απρίλη 1937

 

        Μια πόλη που άφησε ιστορικό όνομα αλλά που για τον πόλεμο στον βορρά δεν παίζει κανένα ρόλο, είναι μακριά απ το Μπιλμπάο, ανοχύρωτη και χωρίς πολεμικό ενδιαφέρον. Στις 26 Απρίλη 1937 , το μεσημέρι την ώρα της αγοράς τα σμήνη της Κόνδωρ κυρίως He-111B την εξαφανίζουν απ το πρόσωπο της γης σκοτώνοντας 1685 και τραυματίζοντας 900 απ τους 7000 κατοίκους ! Τον στόχο διάλεξε μάλλον ο Μόλα : η πόλη είναι η αρχαία πρωτεύουσα των Βάσκων αλλά οι γερμανοί δοκιμάζουν την νέα ‘τεχνική’ η οποία αποδεικνύεται απ τον συνδυασμό εκρηκτικών κι εμπρηστικών βομβών και την συνεχή χρήση των αμυντικών πολυβόλων των αεροπλάνων εναντίον του πλήθους. Καιρό αργότερα σχολιάστηκε λεπτομερώς η επιχείρηση αυτή και μερικοί προσπάθησαν να δικαιολογήσουν ότι η Λουφτβάφφε διέθετε πραγματικό στρατιωτικό στόχο, αλλά το υποτιθέμενο εργοστάσιο πολεμικού υλικού και η κομβική γέφυρα που θεωρήθηκαν σαν οι πραγματικοί στόχοι έμειναν πρακτικά άθικτα ενώ η πλειονότητα των βομβών έπεσε μέσα στην πόλη , κάπου μισό μίλι μακρυά. Τελικά αποδείχτηκε ότι την διαταγή είχε δώσει το φρανκικό επιτελείο και την γνώριζε καιρό προτού γίνει , δεν ήταν πρωτοβουλία των Γερμανών , οι οποίοι όμως την εξετέλεσαν κι εκ των υστέρων εκμεταλλεύτηκαν τα αποτελέσματά με σκοπό να βελτιώσουν τις μεθόδους τους . Οι γερμανοί συνέλαβαν την αεροπορία κυρίως σαν όπλο υποστήριξης του πεζικού στο μέτωπο αλλά αρκετοί της Βέρμαχτ δεν είχαν πειστεί για την αποτελεσματικότητά της, χρειαζόταν λοιπόν ένα ‘τέστ’. Οι πολεμικοί ανταποκριτές μένουν έκθαμβοι : Το ‘απόλυτο όπλο’ ανεκαλύφθη και οι γερμανοί το έχουν ! Την θεωρία του area bombing που είχαν θεωρητικά αναπτύξει οι Αγγλοι κάνει την πρεμιέρα της, την ώρα μάλιστα που υποβόσκει ένας παγκόσμιος πόλεμος. Μερικοί στρατιωτικοί ριγούν. Παρόλα αυτά για μια ακόμη φορά τα συμπεράσματα είναι επιπόλαια : Η παντελής έλλειψη αντίπαλων καταδιωκτικών δεν σχολιάζεται . Θα χρειαστεί η ώρα της Μάχης της Αγγλίας για να γίνει αυτό αντιληπτό.  

 

 

Τα γερμανικά Heinkel-111b (αριστερά) βομβαρδίζουν την απροστάτευτη Γκουέρνικα και ο Πικάσσο (δεξιά)  αποτυπώνει πάνω στον κανβά την αγριότητα και την αγωνία. Η Ευρώπη που αδιαφόρησε, θα αναγκαστεί να ζήσει την ίδια εμπειρία λίγα χρόνια αργότερα

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 : Η ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΗ ΙΣΠΑΝΙΑ ΑΜΥΝΕΤΑΙ ΑΠΕΛΠΙΣΜΕΝΑ ΚΑΙ ΠΕΦΤΕΙ

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 : ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑ. ΤΑ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΑ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ

 

     ΕΞΟΔΟΣ ΑΠ ΤΟ ΑΡΘΡΟ – ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗ ΣΕΛΙΔΑ ΥΠΟΔΟΧΗΣ (Home Page)