Spanish Civil War 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7

ΟΙ ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΩΝ - ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Ο λόγος της ήττας της Ισπανικής Κυβέρνησης δεν βρίσκεται στην καρδιά και την ψυχή των ανθρώπων. Είχαν λίγες σύντομες αναλαμπές δημοκρατίες και πήραν μια ιδέα του τί αυτό εσήμαινε αυτό για τον αγαπημένο τους τόπο. Η καταστροφή προήλθε απ τις μεγάλες δυνάμεις της Δύσης που προτιμούσαν μια δικτατορική κυβέρνηση παρά την νόμιμα εκλεγμένη που διάλεξε ο λαός”

Εμάνουελ Σίνγουελ (Emanuel Shinwel 1884-1984)

Αγγλος βουλευτής και υπουργός της εργατικής κυβέρνησης μεταξύ 1945-47

Μιγκουέλ Πρίμο ντε Ριβέρα (Miguel Primo de Rivera)
	Στρατιωτικός από πλούσια οικογένεια γεννήθηκε το 1870 καί υπηρέτησε στίς τότε ισπανικές αποικίες της Κούβα, Μαρόκο και Φιλιππίνες. Μετά το 1917 αναλαμβάνει φρούραρχος στις μεγάλες πόλεις Βαλένθια, Μαδρίτη και Βαρκελώνη. Το 1921 κληρονομεί την περιουσία και τον τίτλο του Μαρκήσιου ντε Εστέλλα. Το 1923 ο Αλφόνσος 8ος τον βοηθάει να πάρει την αρχή με κίνημα μετά από μία σύντομη και άκαρπη σχεδόν δημοκρατική περίοδο που ονομάστηκε 1η Ισπανική Δημοκρατία αλλά τελείωσε με πολλές δολοφονίες μεταξύ των διαφόρων πολιτικών προσώπων. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο Ριβέρα στάθηκε τυχερός κατά το ότι πολλοί τον ανέχτηκαν αδιαμαρτύρητα σαν λύση για να σταματήσουν οι φασαρίες και ο ίδιος ήταν άνθρωπος δράσης. Αρχικά η πολιτική του φάνηκε πολύ ανοικτή σε όλους και ιστορικά ήταν εκείνος που έθεσε τα θεμέλια της μετέπειτα δυνατής γεωργικά Ισπανίας με τα σημαντικά πρωτότυπα αρδευτικά έργα που μετέτρεψαν τον άγονο Νότο σε θεόρατο περιβόλι. Ταυτόχρονα τον ευννόησε η αποχή της Ισπανίας απ τον 1ο ΠΠ και η μετατροπή της σε εργοστάσιο παραγωγής εφοδίων, ενώ σταμάτησε τους αποικιακούς πολέμους στο Μαρόκο που κόστιζαν πολλά στο δημόσιο ταμείο. Η τύχη του τον εγκατέλειψε όταν επέβαλλε ισχυρή φορολογία στους πλουσίους οι οποίοι διαμαρτυρήθηκαν έντονα στον Αλφόνσο και οι επιπτώσεις του κράχ στην Ν Υόρκη.
Ο Αλφόνσος που αντιμετώπιζε την λαϊκή οργή τον έβαλλε αρχικά να φυλακίσει όλους τους αντιτιθέμενους πολιτικούς αλλά τελικά εξεδείωξε καί τον Ριβέρα αναζητώντας κάποιον άλλο για δικτάτορα χωρίς να τα καταφέρει, οπότε κι αναγκάστηκε να συρθεί σε εκλογές. Ο Ριβέρα θα πεθάνει σχεδόν αμέσως μετά στις 16 Μάρτη 1930.

Αλφόνσος 8ος

Ο βασιλιάς που οδήγησε την Ισπανία στην τραγωδία. Νοιάστηκε για να σώσει το δικό του image εκμεταλλευόμενος πολιτικούς και στρατιωτικούς. Στην βασιλεία του άλλαξε 33 φορές πρωθυπουργό ! Δεν είναι παράξενο που στο 1931 δεν βρήκε υποστήριξη απ τον λαό του. Εφυγε λέγοντας ότι τό κανε για να αποφύγει την αιματοχυσία , αλλά ήταν ψέμα. Εφυγε γιατί δεν βρήκε στρατιωτικούς πρόθυμους για μια νέα δικτατορία που να τον διατηρήσει. Οταν ξέσπασε το φρανκικό κίνημα εδήλωσε ‘απλός στρατιώτης του Φράνκο (!)’ κι έστειλε τον γιό του να περάσει τα σύνορα για να συμμετάσχει σαν ηγετική μορφή στο κίνημα , αλλά ο Μόλα τον εξεδίωξε κακήν κακώς. Είναι σίγουρο ότι δραστηριοποιήθηκε ανάμεσα σε οικονομικούς κύκλους που έστελναν βοήθεια στον Φράνκο μέσω Πορτογαλίας και κάποιοι φιλοβασιλικοί που είχαν πάρει μέρος στο κίνημα προσπάθησαν να εκβιάσουν αργότερα τον Φράνκο να αναγνωρίσει τον Αλφόνσο. Ο Φράνκο εδήλωσε ότι μια τέτοια κίνηση εκείνη την στιγμή δεν ήταν αρεστή στον Χίτλερ και δεν θα διακινδύνευε την πηγή εφοδιασμού του για μια φιλοβασιλική χειρονομία. Ο Αλφόνσος πέθανε εξόριστος στη Ρώμη διαρκούντος του 2ου ΠΠ. Ο εγγονός του είναι ο νυν βασιλιά Χουάν Κάρλος

Νιτσέτο Αλκαλά Θαμόρα (Niceto Alcalá Zamora )
	Γεννήθηκε το 1877 και σπούδασε νομικός, ενεπλάκη στην πολιτική το 1918 και ανεδείχθη σε Υπ Αμύνης. Το 1920 η αποτυχημένη βασιλική εκστρατεία στο Μαρόκο στρέφει εναντίον του τα πυρά του Αλφόνσου που ζητούσε να σώσει επίμονα την δική του αξιοπιστία. Εκτοτε ο Θαμόρα μετατρέπεται σε έντονο αντι-βασιλικό πολιτικό, το 1930 φυλακίζεται για την δράση του κατά του Αλφόνσου, αλλά το 1931 καλείται απ τη φυλακή να αναλάβει την Προεδρεία της Δημοκρατίας κατά το Γαλλικό πρώτυπο- με δικαίωμα δηλαδή διορισμού της κυβέρνησης. Ο ίδιος έμπειρος πολιτικός αγωνίστηκε απεγνωσμένα να κρατήσει τις ισσοροπίες στην φουρτούνα που ακολούθησε. Δεν εμπιστευόταν την πολιτική απειρία του Αθάνια αλλά δυσπιστούσε και στην CEDA με αποτέλεσμα παρά την εκλογική της νίκη να την ρίξει από κυβέρνηση από αμφιβολλίες στο πρόσωπο του αρχηγού της Ζίλ Ρομπλές . Το αποτέλεσμα ήταν να χάσει τη θέση του στις εκλογές του 1936 με συμφωνία Αθάνια – Ρομπλές που κι οι δυό τον μισούσαν. Θα αποδειχτεί τραγική μορφή καθώς έζησε με πίκρα την διάλυση της δημοκρατίας για την οποία αγωνίστηκε, πεθαίνοντας αυτοεξόριστος στην Αργεντινή το 1949.

Ραμόν Σερράνο Σούνιερ (Ramon Serrano Súñer - 'El cuñado' )
	Γόνος εύπορης οικογένειας απ τη Σαραγόσσα σπούδασε νομικά και συγγένεψε με την γυναίκα του Φράνκο παντρευόμενος την αδελφή της. Εκτοτε αποιτελεί στενό συνεργάτη του Φράνκο σε οικογενειακά θέματα κατ αρχήν και πολιτικά αργότερα αποβαίνοντας ο περίφημος ‘κουνιάδος’, ο ιθύνων νούς ουσιαστικά του δικτάτορα είτε και ο πραγματικός δημιουργός του ‘φαινομένου’ Φράνκο, του πιό γνωστού στους στενούς του κύκλους ώς " cuñadísimo ". Κατά το πραξικόπημα ήταν στην Μαδρίτη όπου και τον συνέλαβαν οικογενειακά και τον έκλεισαν στην φυλακή της Μοντέλ απ όπου ήταν δύσκολο να βγείς ζωντανός. Παρόλα αυτά τον εφυγάδευσαν φίλοι του στο εξωτερικό πληρώνοντας όμως με την ζωή τους. Θα επιστρέψει τον Φεβρουάριο του 1937 κι ο Φράνκο του αναθέτει το Υπ Εσωτερικών της κυβέρνησής του, αλλά και το πορτοφόλιο που σχετίζεται με τα οικονομικά του πολέμου και τους πόρους που ενισχύουν την παράταξή του. Το 1940 αναλαμβάνει την εσωτερική οργάνωση της Φάλαγγας που τώρα είναι το μοναδικό κόμμα στην Ισπανία και αμέσως μετά ασχολείται με τις εξωτερικές σχέσεις Ισπανίας-Χιτλερικής Γερμανίας .
Μετά τον πόλεμο αναλαμβάνει Ανώτατος Δικαστής αλλά ο Φράνκο τον παραιτεί αργότερα για να δείξει στην Δύση ότι κάνει ‘στροφή’ . Ζεί ακόμα , υπέργυρος , στη Μαδρίτη.

Σ/γός Χοσέ Σανχούρχο (Jose Sanjurjo)
	Γεννήθηκε το 1872 γιός παλιού Καρλιστή οπλαρχηγού. Ανανεδείχθη σε αντιστράτηγο στο Μαρόκο. Επιστρέφοντας στην Ισπανία αναλαμβάνει αρχηγός της Πολιτοφυλακής. Φίλος του Μιγκουέλ Πρίμο ντε Ριβέρα αρνήθηκε στον Αλφόνσο να πάρει τη θέση του εκδειωχθέντα φίλου του λέγοντας στον Αλφόνσο : …να τα μαζεύει και να φύγει. Ο Σανχούρχο δεν σκόπευε να εμπλακεί στα πολιτικά για χάρη των βασιλοφρόνων που του ήταν μισητοί αλλά οι αδέξιοι χειρισμοί του Αθάνια με την υπόθεση των πρόορων συντάξεων που σκόπευαν να τον δειώξουν τον έκανε αποδέκτη αγανάκτισης των συναδέλφων του κι αποτόλμησε το χλιαρό πραξικόπημα του 1932 στο οποίο καλά καλά δεν μιλούσε στην διακύρηξή του ενάντια στη Δημοκρατία. Ουσιαστικός βέβαια υποκινητής ήταν πάντα ο Ε. Μόλα στο πλευρό του. Ο Αθάνια τον καταδίκασε μεν σε θάνατο αλλά τελικά τον εξόρισε, όμως το 1936 ο Μόλα του ζήτησε να επιστρέφει σαν συμβολικός αρχηγός του νέου κινήματος που είχε ετοιμάσει. Ο θάνατός του αμέσως μετά άφησε ελεύθερη τη θέση του αρχηγού που αργότερα οι κινηματίες έδωσαν στον Φράνκο.
Το γεγονός ότι και ο Μόλα αργότερα πεθανε με ίδιο τρόπο πράγμα που επέτρεψε στον Φράνκο να μην αμφισφητηθεί ποτέ από την ηγεσία του κινήματος άν και δέν ήταν ιδρυτικό μέλος του όντως δημιουργεί υποψίες, που ιστορικά όμως ν είναι δυνατόν να στοιχειοθετηθούν με τα υπάρχοντα δεδομένα.

Σ/γός Αιμίλιο Μόλα (Emilio Mola) (1887-1937)
	Ο πραγματικός ηγέτης του πραξικοπήματος κατά της κυβέρνησης και ηγέτης των Καρλιστών οπαδών . Αξιωματικός με στρατηγική κρίση και πολύ δημοφιλής στους στρατιώτες του σε αντίθεση με τον εξαιρετικά αυστηρό Φράνκο. Επνεε μένεα εναντίον κάθε ιδέας κατακερματισμού της Ισπανίας και εμισούσε βαθειά και τον Αλφόνσο 8ο και τον Αθάνια αργότερα για τους διοικητκούς χειρισμούς τους. Δέχτηκε από ανάγκη να παραχωρήσει την θέση του στον Φράνκο για να πετύχει εξωτερική βοήθεια υπέρ του κινήματος αλλά σίγουρα μισούσε την έπαρση του και θα του αμφισβητούσε την αρχηγία μετά την νίκη. Σκοτώθηκε και αυτός, όπως ο Σανχούρχο σε αεροπορικό δυστύχημα κατά τον πόλεμο. Πολλοί υποψιάστηκαν ότι οι θάνατοι αυτοί που ουσιαστικά εδραίωσαν τον Φράνκο σε ένα κίνημα που ξεκίνησε από άλλους δεν ήταν τυχαίοι, αλλά δεν επέζησαν ιστορικά στοιχεία που να το θεμελιώνουν.

Μανουέλ Αθάνια (Manuel Azaña)
	Ο Μανουέλ Αθάνια γεννήθηκε στίς 10/1/1880 από εύπορη οικογένεια. Σπούδασε νομικά και το 1910 είναι υπάλληλος του Υπ Δικαιοσύνης. Μεταξύ 1918 και 1923 κατεβαίνει υποψήφιος σε τοπικές εκλογές στο Τολέδο, αλλά δεν εκλέγεται ποτέ. Εκτοτε ασχολείται με πολιτική αρθρογραφία και λογοτεχνία ανοίγοντας δική του εφημερίδα. Το βιβλίο του ‘Ο κήπος των μοναχών’ είναι γεμάτο αντι-εκκλησιαστικό πάθος. Το 1925 ιδρύει δικό του κόμμα τη Δημοκρατική Δράση (Accion Republicana) . Το 1926 κερδίζει το εθνικό βραβείο λογοτεχνίας και μετά την θέση του προέδρου της λογοτεχνικής λέσχης ‘Αθήναιον’, έτσι γίνεται γνωστός λογοτεχνικά αλλά παραμένει άγνωστος πολιτικά ώσπου το 1931 αναμειγνύεται στην άτυπη ομάδα πολιτικών που οδηγούν κυρίως ο πολιτικός Αλκαλά Θαμόρα και ο Ιντ. Πριέτο με σκοπό να προωθήσουν μια δημοκρατία μετά την αναμενόμενη παραίτηση του βασιλιά. Μετέχει στην νέα κυβέρνηση σάν υπουργός αλλά διακρίνεται κυρίως από την τάση του να συγκεντρώσει όλη του την προσπάθεια ενάντια στην εκκλησία και τον στρατό ενώ σκεπτόταν να καταργήσει ακόμα και την χωροφυλακή.
Η πολιτική του είναι ασαφής, προκαλεί σύγχιση και κερδίζει περισσότερους εχθρούς απ όσο κάνει φίλους. Ευθύνεται για το τραγικό γεγονός που στοίχισε την ζωή se αναρχικούς διαδηλωτές : όταν η αστυνομία τον ρώτησε τι να κάνει σε μιά συγκεκριμένη ένοπλη εξέγερση, απάντησε ‘Δεν θέλω συλληφθέντες…’ . Η ερμηνεία της αστυνομίας ήταν …κυριολεκτική και τους εξόντωσαν όλους, αλλά είναι αλήθεια ότι η μάλλον φιλοσοφικού τύπου απάντηση σε μία τέτοια στιγμή αποδείκνυε ότι ήταν περισσότερο λογοτέχνης καί καθόλου πολιτικός. Σύντομα προκαλεί την απέχθεια του Προέδρου της Δημοκρατίας Αλκαλά Θαμόρα που σκέφτεται να τον παραιτήσει, αλλά το εκδηλωθέν πραξικόπημα των Καρλιστών Σανχούρχο-Μόλα,το 1932, που απέτυχε, του προσδίδει ξαφνικά το κύρος του πολιτικό που ‘πάταξε’ τους στρατιωτικούς. Το 1933 θεωρείται ο “ισχυρός’ πολιτικός άνδρας της Ισπανίας αλλά το 1934 το κόμμα του χάνει στις τοπικές δημοτικές εκλογές , ο Θαμόρα τον παύει και ακολουθούν άλλες που κερδίζει η αντίπαλή του παράταξη, ένα μείγμα κομμάτων με πρώτο το κόμμα της CEDA που αντιπροσωπεύει την Εκκλησία στη Βουλή. Το 1936 ο επιφυλακτικός Θαμόρα καταργεί μετά από ένα σάλο αντιπαλοτήτων και τον νέο πρωθυπουργό κάνοντας εκλογές για να δώσει τον λόγο στον λαό. Η ανάγκη για μια μεγαλύτερη συσπείρωση όλων των δυνάμεων που αντίκεινται στην CEDA η οποία φαίνεται να πλησιάζει την εκλογική νίκη, απαιτεί ένα ηγέτη που να συμβολίζει μία κοινή γραμμή μεταξύ των Σοσιαλιστών, Κομμουνιστών, Αναρχικών και Κεντροαριστερών, ανύπαρκτη ώς τότε. Ελλείψει άλλου τα συμβαλλόμενα μέρη προτεινουν τον Αθάνια.. Στις εκλογές του 1936 τα ποσοστά είναι αρκετά μοιρασμένα, αλλά το πλειοψηφικό σύστημα ευννοεί το Λαϊκό Μέτωπο, o Αθάνια δειώχνει τον Θαμόρα και μπαίνει αυτός Πρόεδρος Δημοκρατίας. Το νέο πραξικόπημα όμως τον δοκιμάζει αφάνταστα, προτιμάει να παραιτηθεί αλλά τον πείθουν να μείνει σαν ένα σύμβολο αντίστασης. Ο ίδιος νοιώθει χαμένος κι έτσι θα παραμείνει ώς το τέλος , συρρόμενος και αγώμενος απ τις καταστάσεις κι υπογράφοντας διατάγματα ανάλογα με την υπόδειξη άλλων. Αναγκάζεται να ρίξει τον φίλο του Χιράλ για να προωθήσει τον Καμπαλλέρο στην πρωθυπουργία παρόλο που τον φθονεί κι όταν το απαιτούν οι Ρώσοι τον ρίχνει για να τη δώσει στον Νεγκρίν, που δεν εμπιστεύεται. Ο ίδιος ομολογεί ότι δεν ελπίζει σε νίκη. Πρίν το τέλος της Κυβέρνησης άγεται πάλι απ τον μετριοπαθή Μ. Μπάρριο σε ένα αντι-κομμουνιστικό κίνημα κατά του Νεγκρίν για να εξευμενιστεί ο Φράνκο που είναι ‘προ των πυλών’. Ο Αθάνια τελικά δραπετεύει στη Γαλλία, συμβολίζει την Ισπανική Δημοκρατία έστω κι εξόριστος μέχρι που στις 27 Φεβρ 1939, ο άγγλος πρωθυπουργός Τσάμπερλαιν αναγνωρίζει επίσημα σαν κυβέρνηση τον Φράνκο. Ο Αθάνια πεθαίνει στο Μωντομπάν της Γαλλίας στις 3 Νοεμβ 1940 ενώ η Γαλλία ήδη υποκύπτει στον Χίτλερ. Πάντως εγγράφεται στο ενεργητικό του ότι σε λόγο που εβγαλε στις 18 Ιουλίου 1937, κατηγόρησε ανοικτά και ξάστερα το πολιτικό παιχνίδι των Αγγλο-Γάλλων και Γερμανο-Ιταλών σε βάρος της Ισπανίας σαν το πραγματικό αίτιο του πολέμου, πράγμα που κανένας άλλος πολιτικός στην Ισπανία δεν βγήκε να το πεί με τέτοια ευθύτητα. Τα λόγια του αυτά αποτελούν πλέον ιστορικό ‘απόφθεγμα’ : “ Οι ξένες δυνάμεις που εισβάλλουν στη χώρα μας ήρθαν για τα μεταλλεία μας, για τα λιμάνια μας, για τα Στενά ( του Γιλβραλτάρ ) , τις ναυτικές μας βάσεις σε Ατλαντικό και Μεσόγειο. Με ποιό σκοπό ; Ρωτήστε τις Ευρωπαϊκές Δυνάμεις πού έχουν εδώ και δεκατίες βάλει στόχο την Ισπανία. Να ποιά είναι τα αίτια ! “

Χουάν Νεγκρίν (Juan Negrin)
	Γεννήθηκε στις Λας Πάλμας το 1984. Από πολύ πλούσια οικογένεια αφιερώθηκε σε μακροχρόνιες σπουδές στο εξωτερικό και αναδείχθηκε σε καθηγητής της φυσιολογίας και πρύτανης του πανεπιστημίου στη Μαδρίτη όπου ένα μεγάλο μέρος απ τα ποσά που ξοδεύτηκαν στις έρευνες προέρχονταν απ την προσωπική του περιουσία. Το 1929 ανακατεύτηκε με την πολιτική , παρατάχθηκε με την αντιβασιλική ομάδα και εκλέχτηκε βουλευτής των Σοσιαλιστών το 1931,32,33 και 36. Τον καιρό του πολέμου υποστήριξε με θέρμη την ένοπλη αντίσταση και συνεπώς την πλήρη συνεργασία με τους Ρώσους οι οποίοι τον έκριναν έτσι πιο κατάλληλο για αντικαταστάτη του Καμπαλλέρο. Ηταν όμως μια πολύ άσχημη στιγμή για τους Δημοκρατικούς : οι Ρώσοι ζητούσαν πλήρη υποταγή της Κυβέρνησης στην Μόσχα και ο Νεγκρίν συνέδεσε μοιραία αυτή την περίοδο με το όνομά του. Οι σταλινικοί πράκτορες και η NKVD σκότωσαν πολλούς αντιφρονούντες μέσα απ τις τάξεις των Δημοκρατικών κατά την πρωθυπουργία του ενώ το στρατιωτικό επιτελείο αναλαμβάνουν κομμουνιστές αξιωματικοί.
Το 1938 κι ενώ το τέλος πλησίαζε έκανε τα πάντα για να εκμεταλλευτεί την απειλή του Χίτλερ και να πετύχει βοήθεια από Αγγλους, Αμερικανούς και Γάλλους οι οποίοι ωστόσο – και κυρίως οι Αγγλοι – πίστευαν πως η υπόθεση της Ισπανίας έπρεπε να κλείνει το ταχύτερο για να μην πε&#