ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΟΔΗΓΗΣΑΝ ΣΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 : ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑ. ΤΑ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΑ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 : Ο ΦΡΑΝΚΟ ΑΠΟΒΙΒΑΖΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΧΩΡΑ - Η ΜΑΔΡΙΤΗ ΑΝΘΙΣΤΑΤΑΙ  

 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 : Η ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΗ ΙΣΠΑΝΙΑ ΑΜΥΝΕΤΑΙ ΑΠΕΛΠΙΣΜΕΝΑ ΚΑΙ ΠΕΦΤΕΙ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 : ΟΙ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΤΑΞΙΑΡΧΙΕΣ - ΛΕΓΕΩΝΑ ΚΟΝΔΩΡ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 : ΤΑ ΘΥΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ . Ο ΦΡΑΝΚΟ & Η ΦΡΑΝΚΙΚΗ ΙΣΠΑΝΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 : ΟΙ ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΩΝ - ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

«  Η Ισπανία ήταν ό,τι το καλλίτερο έκανα εγώ στην ζωή μου

Οτι ο καθένας από μας έκανε καλλίτερο στην ζωή του «

Γραμμένο στον τάφο του εθελοντή των

Διεθν Ταξιαρχιών , Γάλλου Πώλ Ρισάρ  

“…In the ficht for Belchite he was aye to the fore,

He focht at Gandesa till he couldna fecht more;

He lay owre his machine-gun wi' a bullet in his brain

And young Jamie Foyers in battle was slain.

He lies by the Ebro in far away Spain,

He died so that freedom and justice might reign;

Remember young Foyers and others of worth

And don't let one fascist be left on this world..”

‘Η μπαλάντα του Τζέϊμυ Φόγιερς’

του Ιαν Μακ Κώλ (Ewan MacColl)

Apr 98

        ΟΙ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΤΑΞΙΑΡΧΙΕΣ

        Η μεγαλύτερη ιστορική ‘δόξα’ του Εμφυλίου Ισπανικού Πολέμου ήταν οι Διεθνείς Ταξιαρχίες γιατί σε λίγους πολέμους έτυχε άτομα από κάπου 25 εθνότητες να τρέξουν εθελοντές για τον ‘ιερό σκοπό’ μιας πλευράς, της Κυβερνητικής. Στην φρανκική πλευρά εκτός από τα τακτικά στρατεύματα των Ιταλο-Γερμανών και Μαροκινών δεν βρέθηκαν ‘ιδεολογικοί’ συμπαραστάτες τουλάχιστον που να γράψουν παρόμοια ιστορία. 

Ο κορμός τους απετέλεσε εθελοντές της διεθνούς κομμουνιστικής οργάνωσης Koμιντέρν με εμπνευστή τον γάλλο ηγέτη του ΚΚ, Μωρίς Τορρέζ και πρώτο διοικητική τους τον στενό συνεργάτη του Αντρέ Μαρτύ. Διαιρέθηκαν σε τάγματα ή ταξιαρχίες ανάλογα με την γλώσσα που μιλούσαν, αλλά μετά από συνεχείς απώλειες  συγχωνεύονταν σε άλλες.  Οσον αφορά τις εθνικότητες παρέχουμε τον παρακάτω πίνακα προσελεύσεων με όλες τις περάνω επιφυλάξεις, που εκδόθηκε το 1998 με βάσει έρευνες στα αρχεία που ακόμα διατηρεί η Μόσχα και αφέθησαν ελεύθερα πολύ πρόσφατα  :

Κατά την αποχώρηση τους το 1938 μετρούνται 15992 ζωντανοί (51% των προσελεύσεων) , 4575 νεκροί σε μάχες, αγνοούμενοι 5740 . Οι υπόλοιποι είχαν κατά καιρούς αποχωρήσει κυρίως από βαρείς τραυματισμούς, άλλοι πολλοί λίγοι έζησαν αιχμάλωτοι - παρά την κλασσική τακτική των φρανκικών να τους εκτελούν με βασανιστήρια - και κάποιοι ακόμα λιγότεροι λιποτάκτησαν. Κατά την επιστροφή τους μετά την αποχώρηση απ την Ισπανία άλλοι διώκονται, άλλοι κρύβονται κι άλλοι …εξαφανίζονται στην γερμανική κατοχή, οπότε τα νούμερα μοιραία αποκλίνουν απ την πραγματικότητα.  

Αλλά τι έκανε αυτούς τους ανθρώπους να θέλουν να πολεμήσουν σε μια τέτοια στιγμή όταν οι κυβερνήσεις όλες προσπαθούσαν να κρατηθούν επίσημα μακριά απ την διαμάχη και κυρίως μακριά απ την Κυβερνητική Ισπανία εμποδίζοντας μάλιστα την έξοδο αυτών των ατόμων με διατάξεις, αστυνομεύσεις και παρακράτηση διαβατηρίων ;  

Το Εγγλέζικο Τάγμα των ΔΤ με την σημαία τους. Οι άγγλοι που πολέμησαν εκεί ήξεραν καλά πως πολέμαγαν έμμεσα τις πολιτικές επιλογές της κυβέρνησής τους.

  Ο αεροπόρος-συγγραφέας Α Εξουπερύ, πολεμικός τότε ανταποκριτής στην Αραγονία, γράφει στο βιβλίο του ‘Γη των Ανθρώπων’ : « …είναι το κοινό ιδανικό και στόχος που κάνει τους εξωτερικά ανομοιογενείς ανθρώπινους χαρακτήρες να πετιούνται όλοι μαζί σ’ ένα πρόσταγμα απ το αμπρί τους πάνω στα πυρά των εχθρικών πολυβόλων.. » . Κι αυτό το ιδανικό είχε δημιουργηθεί ειδικά στην Ευρώπη την δεκαετία 1925-35 όπου τα κοινωνικά αποτελέσματα του αμερικανικού οικονομικού ‘κράχ’ έφτασαν την Μέκκα του ‘αμερικανικού ονείρου’ στο ναδίρ της και όπου οι γεμάτοι δρόμοι από χιλιάδες άνεργους εξαθλιωμένους , τα χωράφια όπου τα σπαρτά καίγονται σαν καυσόξυλα για θέρμανση και οι επιχειρηματίες που αυτοκτονούσαν πτωχευμένοι πέφτοντας απ τους ψηλούς ουρανοξύστες δημιούργησαν μία οργή κοινωνικής αδικίας, δύσκολη πιθανόν ακόμα και για την φαντασία των σημερινών αμερικανών. Στην Ευρώπη ειδικά οι φασισμοί που ξεπήδαγαν στις διάφορες χώρες σαν μανιτάρια αντί πράγματι να βοηθήσουν την κοινωνία με ριζικές αναδιοργανώσεις, δεν μπορούσαν να κρύψουν το πραγματικό ‘αφεντικό’ τους που καθόριζε την πορεία από πίσω : Ηταν οι μεγάλοι βιομήχανοι που τους είχαν εγκαταστήσει για να ελέγξουν μια τυχόν φρενήρη κι απελπισμένη κοινωνική λαϊκή αναταραχή και γι αυτό τον λόγο στην συνέχεια οδηγήθηκαν αναγκαστικά και στον πόλεμο, επειδή τα σχέδιά τους πρόβλεπαν ολοένα και περισσότερο την ανάγκη νέων βασικών βιομηχανικών πηγών που οι χώρες τους δεν διέθεταν, προκαλώντας βέβαια την αντίδραση των ‘ήδη κατεχόντων’. Θα 'ταν μεγάλο λάθος να δεχτούμε ότι ο 2ος ΠΠ έγινε χωρίς να υπάρχουν εξαιρετικά σοβαρά οικονομικά συμφέροντα κι ίσως θα ήταν πιο απλό επιστημονικά να πούμε ότι έγινε… μόνο γι αυτά.

Ηταν λοιπόν η απάντηση σε αυτή την λογική που ώθησε απλούς εργάτες, συγγραφείς ή και καθηγητές πανεπιστημίων να πάρουν ένα τουφέκι στο χέρι και να δώσουν την προσωπική τους μάχη ενάντια στο κατ εκείνους απαράδεκτο ή άδικο γιατί είχαν βαρεθεί τις αδιάκοπες υποχωρήσεις όλων των ‘Μεγάλων Δημοκρατιών’ στις αλλεπάλληλες προκλήσεις Μουσολίνι και Χίτλερ κι οι οποίες δεν ευθύνονται καθόλου λιγότερο για την τελική τραγωδία στην οποία αναγκάστηκαν τελικά να βαδίσουν όταν κατάλαβαν ότι ‘έχαναν τον έλεγχο’ αυτών που ανέχτηκαν αν όχι και δημιούργησαν. Αρκεί να σκεφτεί κανείς σήμερα ποιο άραγε διεθνές γεγονός θα οδηγούσε κάποιους σε μια παρόμοια ενέργεια για να καταλάβει την ηθική πίεση που ένοιωσαν αυτά τα άτομα. Υπήρξαν βέβαια και οι μοιραίες ‘αποχρώσεις’, δεν ήταν ίσως όλοι το ίδιο αποφασισμένοι αλλά η πολύ μεγάλη πλειοψηφία επέμεινε πάντα πως είχαν πλήρη την συνείδηση ότι έκαναν ‘Το σωστό !’Κι ήταν οι περισσότεροι άσχετοι με όπλα. Στο βιβλίο του : ‘Αφιέρωμα στην Καταλονία’ , o Οργουελ αναφέρει ότι απέσπασε τον θαυμασμό των ισπανών του λόχου του γιατί είχε κάποτε χειριστεί πιστόλι, ενώ όλοι οι άλλοι …ποτέ τους , η δε πλειοψηφία των απλών μαχητών ήταν κυρίως εργάτες και συνδικαλιστές κυνηγημένοι των διαφόρων Ευρωπαϊκών κυβερνήσεων. Χρειάζονταν ένα σοβαρό κίνητρο για ένα πχ συγγραφέα να βγει να πολεμήσει τον επαγγελματία στρατιώτη της Λεγεώνας των Ξένων όταν μάλιστα ήταν γνωστό τι σε περίμενε αν έπεφτες στα χέρια του ζωντανός , έπρεπε να ξέρεις να αναμετριέσαι με τον εαυτό σου. 

Στο έργο του Χέμινγουαίη ‘Για ποιόν χτυπάει η Καμπάνα’ – που ήταν για τότε το πιο σύγχρονο ποίημα των ΔΤ – οι άνθρωποι αυτοί ξεπληρώνουν ένα χρέος στον εαυτό τους. Μορφές σαν των Αθάνια και Φράνκο δεν υπάρχουν στο βιβλίο, ο συγγραφέας δεν έγραψε πουθενά για πολιτική, αντίθετα ‘ζωγράφισε’ μορφές όπως στον μύθο των 7 Σαμουράι , ή των 7 ‘Υπέροχων’ αν αγαπάτε, όπου ο δειλός πιστολέρο που ξέρει πως δεν έχει πια τα ‘φυσικά’ προσόντα του παλικαριού, ακούει τον αρχηγό του που του λέει :   -                      Εσύ, δεν έχεις πια καμία υποχρέωση να γυρίσεις πίσω να πολεμήσεις … -                      Οχι ….εκτός από την υποχρέωση που έχω στον ίδιον μου τον εαυτό !   Και ξαναγυρίζει πίσω στην μάχη όπου και θα σκοτωθεί. Ο μέσος άνθρωπος των ΔΤ είχε κάτι να ξεπληρώσει στο χρέος του ‘σωστού’ που δημιουργείται μέσα στην συνείδηση του. Αλλά οι μορφές δεν είναι πλάσματα της φαντασίας , ο ήρωας του έργου Ρόμπερτ Τζόρνταν, δεν είναι άλλος απ τον πραγματικό λοχαγό Μπώμπ Μέρριμαν, καθηγητής πανεπιστημίου απ το Λός Αντζελες, διοικητή του Τάγματος Λίνκολν, που γνώριζε ο συγγραφέας, και θα σκοτωθεί τελικά στην Γκανδέσα. Αλλοι θυσίασαν τα πάντα, το παρόν και το μέλλον τους : Ο Οργουελ γράφει για τον Βέλγο Ζώρζ Κόπ (Georges Kopp) ότι άφησε οικογένεια , παιδί και καλή δουλειά για να πολεμήσει τον φασισμό και πως αν γύριζε πίσω στο Βέλγιο η συμμετοχή του στην Ισπανία θα του στοίχιζε επιπλέον…10 χρόνια φυλακή. Αλλοι, όπως ο Σάμ Γουάϊλντ, διοικητής του βρετανικού τάγματος θα πολεμήσει για να εκπροσωπήσει την γνώμη εκείνη του λαού του που η κυβέρνησή του αγνόησε, δηλώνοντας : «  Το Βρετανικό Τάγμα θα φροντίσει οι 500 του συνάδελφοι που βρίσκονται για πάντα θαμμένοι στην Ισπανική Γη να γίνουν το παράδειγμα σ’ όλο τον Αγγλικό λαό στον αγώνα κατά του φασισμού »

Robert Hale Merriman Μπώμπ Μέρριμαν, καθηγητής πανεπιστημίου απ το Λός Αντζελες, διοικητή του Τάγματος Λίνκολν

any mans death diminishes me, because I am involved in Mankind; and therefore never send to know FOR WHOM THE BELL TOLLS It tolls for thee Του κάθε ανθρώπου ο θάνατος με ξεφτελίζει Γιατί σε αυτή την ανθρωπότητα ανήκω Σαν το σήμαντρο ακούς κάποιου ανθρώπου το θάνατο ν’αναγγέλλει Να μην ρωτάς για ποιόν η καμπάνα αυτή χτυπάει Αυτή η καμπάνα χτυπάει πάντα για σένα

Για ποιόν χτυπάει η καμπάνα ; ‘…για σένα …’ , τραγούδησε ο Χέμινγκουαίη. Ο ήρωας της ταινίας Ρόμπερτ Τζόρνταν ( στην ομώνυμη ταινία παίζει ο Γκάρυ Κούπερ) είναι βγαλμένος μέσα απ τον ίδιο τον Μπώμπ Μέριμμαν και τη γυναίκα του Μάριον ( τον ρόλο παίζει η Ινγκριντ Μπέργκμαν ) εθελοντές των ΔΤ. Το έργο αυτό την εποχή εκείνη έκανε πολύ περισσότερο εντύπωση στο αμερικανικό κοινό από οποιοδήπορε άλλο άρθο υπέρ των Δημοκρατικών ( που δεν ήταν και πολλά ) συμβάλλοντας σε σημαντική ιατροφαρμακευτική βοήθεια . Στον ρόλο της Πιλάρ , η Ελληνίδα ηθοποιός Κατ. Παξινού  , σαν να είναι βγαλμένη μέσα απ την ίδια την Πασιονάρια

  Η ποιητική φλέβα του μεγάλου Χέμινγουαίη αφιέρωσε μάλιστα και τους παρακάτω στίχους στους Αμερικανούς , και άρα όλους τους άλλους , των ΔΤ , με τους εξής έξοχους στίχους :

Παγωμένοι οι νεκροί μας στο σπανιόλικο χώμα κοιμούνται

Χιόνι βολοδέρνει μανιασμένα μέσα απ των λιόδεντρων τις ρίζες

Κομμάτι απ το χώμα αυτό είναι τώρα οι νεκροί μας

Μέσ της Ισπανίας το αθάνατο το χώμα

Μα μονάχα για τον χειμώνα ο θάνατος θα τους σκεπάζει

Σαν η άνοιξη θα ρθεί να δώσει την πνοή της

οι πεθαμένοι μας με τούτη την πνοή για πάντοτε  θα ζήσουν

Σε παρόμοιο περιεχόμενο ήταν μικρός επιτάφιος που αφιέρωσε ο Χέμινγουαίη το 1939 στους νεκρούς της Ταξιαρχίας Λίνκολν , απ τον οποίον αφιερώνουμε επιγραμματικά το παρακάτω :

Οι νεκροί μας ζούνε στις καρδιές και την μνήμη των απλών ανθρώπων της Ισπανίας που πολέμησαν για την Δημοκρατία 

και εκείνοι ξέρουν γιατί πέθαναν ....

Οι φασίστες μπορεί να απλωθούν απανταχού στην γη  και να την ξεθεμελιώσουν με φωτιά κι ατσάλι , στηριγμένοι από τους προδότες και τους δειλούς. 

Θα καταστρέψουν πόλεις και χωριά για να κρατήσουν στην σκλαβιά τους ανθρώπους

 ...αλλά οι Ισπανοί θα ξεσηκωθούν και πάλι  ενάντια στην τυραννία καθώς το έκαναν πάντα.

Μόνο οι νεκροί δεν θα χρειαστεί να ξεσηκωθούν. Είναι πια ένα με τη γη αυτή και καθώς η γη αιώνια ζει , κι αυτοί το ίδιο , 

θα επιζήσουν αιώνιοι  την όποια τυραννία του κόσμου ετούτου .

 Οργάνωση των πρώτων ΔΤ

Οι πρώτοι ‘μπριγκατίστες’ ουσιαστικά υπήρχαν ήδη στην Ισπανία κι είναι Γερμανοί πολιτικοί εξόριστοι συνδικαλιστές του Εργατικού Σοσιαλιστικού Κόμματος (Sozialistische Arbeiterpartei Deutschland) με πολιτικό αρχηγό τον μετέπειτα καγκελάριο Βίλλυ Μπράντ. Στην Βαρκελώνη υπάρχουν Γερμανο-Πολωνοί πρόσφυγες από χρόνια κι αυτοί εξόριστοι λόγω φτώχειας και διώξεων. Ολοι αυτοί μαζί απαρτίζουν το πρώτο ξένο τάγμα, ονόματι Thaelman ( απ το όνομα σοσιαλιστή εργάτη έγκλειστου ήδη στο Μπούχενβαλντ) που δημιουργείται στο εσωτερικό ενώ ακόμα δεν υπάρχει ο όρος ΔΤ, με πολεμικό αρχηγό τον συνδικαλιστή Μαξ Φρήντμαν (Max Friedman). Ηδη απ τα τέλη Ιουλίου ο Τορρές στη Γαλλία αλλά και ο Ιταλός Παλμύρο Τολιάτι (μετέπειτα αριστερός ηγέτης της Ιταλίας) μέσα στην Κομιντέρν πείθουν τον Στάλιν να δώσει το πράσινο φως μιας διεθνιστικής αριστερής κίνησης για εθελοντές και υλική βοήθεια στην Ισπανία ενώ στη Γαλλία η μισή κυβέρνηση είναι ένθερμα υπέρ. Στο διάστημα αυτό ως τα μέσα Σεπτέμβρη κάπου 400 άτομα περνάνε τα Γαλλικά σύνορα και προωθούνται στο μέτωπο της Αραγόνας, δυτικά απ τη Βαρκελώνη προτού ακόμα σχηματίσουν μια ειδική μονάδα. Οταν οι Ιταλοί κομμουνιστές ηγέτες Λουίτζι Λόνγκο και Πιέτρο Νένι μεταβαίνουν στην Μαδρίτη για να οργανώσουν την υποδοχή των αποστολών η Κυβέρνηση Καμπαλλέρο έφερε κατ αρχήν αντίρρηση : οι Ισπανοί δεν ήθελαν άλλους να ανακατεύονται οργανωμένα σε μια ‘δική’ τους υπόθεση, αλλά οι καταστάσεις τους ανάγκασαν να αλλάξουν κυρίως γιατί ήθελαν να έχουν απήχηση στο εξωτερικό, αν και ο ‘ισπανός Λένιν’ , Καμπαλλέρο, φοβόντουσαν τους κομμουνιστές χειρότερα από άλλους !

Η ιδρυτική πράξη ονομασίας κι οργάνωσης των ΔΤ έγινε στις 18 Σεπτ 1936 σε μια συνεδρίαση του Γαλλικού KK παρουσία των Τολιάτι, Δημητρώφ, Μανουίλσκι και Φρήντ , όλων ατόμων της Κομιντέρν, ενώ το δεξί χέρι του Τορρές, ο Αντρέ Μαρτύ, ήταν ήδη στην Μαδρίτη για να αναλάβει την πολιτική διοίκισή τους.  Σαν βάση ορίστηκε το στρατόπεδο της Αλμπαθέτε, λίγα χιλιόμετρα απ τη Βαλένθια το οποίο όμως παρέμενε εντελώς ανοργάνωτο, οι πρώτοι 800 που αποστέλλονται εκεί κοιμούνται κατάχαμα. Η πλειονότητα είναι Γάλλοι και γι αυτό η μονάδα ονομάζεται αρχικά ‘η Μασσαλιώτιδα’ αλλά υπάρχουν και 120 Αγγλοι-Ιρλανδοί υπό την ηγεσία του Τζώρτζ Ναίηταν (Georges Nathan), ενός λίαν φλεγματικού άγγλου που με το χαμόγελο στέκεται όρθιος με τις σφαίρες να γυρίζουν ολόγυρά του κρατώντας στην μασχάλη του ένα μπαστούνι βέργα. Είναι πρώην αξιωματικός αποταγμένος απ τις μυστικές υπηρεσίες λόγω του ‘βίτσιου’ του που αποκαλύπτει  καθώς διατάσσει : ‘Προσοχή …Κυρίες μου !’. Αλλά οι άνδρες του τον αγαπούν. Δίπλα του υπακούει σαν υπαρχηγός ένας τυπικός Ιρλανδός του ΙΡΑ, ο Φράνκ Ράϊαν (Franck Ryan) που δεν αγνοούσε ότι ο Ναίηταν είχε άφθονη δράση εναντίον του ΙΡΑ στα μαύρα χρόνια της Ιρλανδικής Επανάστασης !

Εκεί όμως ο Μαρτύ αποδεικνύει τον σκληρότατο χαρακτήρα του, αποτέλεσμα ίσως των πολυποίκιλων διώξεων και φυλακίσεων που έχει υποστεί από νέος, αλλά είναι γεγονός ότι η συνεργασία μαζί του γίνεται πολύ δύσκολη σε όλα τα επίπεδα και οι εκρήξεις θυμού του είναι παροιμιώδεις. Βοηθός του είναι ο γάλλος Βιτάλ Γκαϋμάν παλιός επαγγελματίας στρατιωτικός, πολεμιστής του 1ου ΠΠ και παρασημοφορημένος, στον οποίο οφείλεται κατά πολύ η παρόλα αυτά επιτυχής τελικά διοργάνωση του δύσκολου αυτού έργου. Την ίδια ώρα ιδιώτες άσχετοι με κόμματα άρχισαν να εμφανίζονται, για παράδειγμα ο Ζάν Βενσάν, απόστρατος Σ/χης αξιωματικός καριέρας που έρχεται να καταταγεί αλλά όμως θυμάται μια ψυχρή υποδοχή καθώς ο στρατηγός του επιτελείου Αθένθιο που τον υποδέχεται του λέει σκωπτικά : ‘ Γιατί δεν εκμεταλλεύεσθε καλλίτερα τα πολλά καφενεία και τις ωραίες γυναίκες της Μαδρίτης ;’. Ο γιατρός Πιέρ Ρουκές εγκαταλείπει το γραφείο του στο νοσοκομείο της Κρετέϊγ, προάστιο του Παρισιού, για να αναλάβει το νοσοκομειακό τμήμα των ΔΤ – θα πεθάνει κατά τον πόλεμο έγκλειστος στο Μπούχενβαλντ. Ολοι αυτοί θα βρεθούν τελικά στην Αλμπαθέτε όπου μέχρι τα τέλη Σεπτέμβρη εμφανίζονται τα πρώτα τάγματα . Παραθέτουμε μερικά γνωστά στοιχεία απ την αρχική τους σύνθεση και εξέλιξη :

11η ΔΤ , δημιουργείται στις Οκτ 1936

1o Τάγμα Εντγκαρ Αντρέ, γερμανοί

2o Τάγμα Παρισινή Κομμούνα, γάλλοι-βέλγοι

3o Τάγμα Νταμπρόβσκι , Πολωνοί,Τσέχοι,Ούγγροι

12η ΔΤ , δημιουργείται στις Νοεμβ 1936

1o Τάγμα Τέλμαν, γερμανοί

2o Τάγμα Γκαριμπάλντι, ιταλοί

3o Τάγμα Μαρτύ , γάλλοι-βέλγοι

13η ΔΤ , δημιουργείται στις Δεκ 1936

1o Τάγμα Λ.Μισέλ , γάλλοι-βέλγοι

2o Τάγμα Σαπάγιεβ, ρουμάνοι

3o Τάγμα Μίσκεβιτς Παλαφόξ , πολωνοί

14η ΔΤ προέκυψε από συγχωνεύσεις των προηγουμένων μετά την πολιορκία της Μαδρίτης και αντικατάσταση των κενών που δημιούργησαν οι απώλειες

1o Τάγμα Νουέβας Ναθιόνες , γάλλοι-ισπανοί

2o Τάγμα Ντομίνγκο Ζερμινάλ, ισπανοί-αναρχικοί

3o Τάγμα Ε.Μπαρμπούζ , γάλλοι

4o Τάγμα Π.Μπρασέ , γάλλοι

15η ΔΤ , δημιουργείται στις Φεβρ 1937

1o Τάγμα Δημητρώφ, Γιουγκοσλαύοι-Βούλγαροι-Ελληνες

2o Τάγμα Αβ. Λίνκολν , αμερικανοί ( και λίγοι ελληνοαμερικανοί )

3o Τάγμα Μακένζυ-Παπινώ, Καναδοί

4o Τάγμα ‘6η Φεβρουαρίου’ , γάλλοι ( και λίγοι έλληνες ναυτεργάτες  )

150η ΔΤ , δημιουργείται στις Ιουν 1937

1o Τάγμα Ράκοζι, Ούγγροι

127η ΔΤ : προέρχεται από συγχωνεύσεις και νέες κατατάξεις

1o Τάγμα Μάζαρυκ, Τσέχοι

2o Τάγμα Νταγιάχοβιτς, Βούλγαροι

3o Τάγμα Δημητρώφ, Γιουγκοσλάβοι-Έλληνες

Εξέλιξη των ΔΤ

Αν και αρχικά η οργάνωσή τους απαιτούσε ακόμα 2-3 μήνες εκπαίδευση στις 3 Οκτωβρίου ο Μιάχα – για τον οποίο όλοι μιλούσαν επιτιμητικά και αμφέβαλλαν ακόμα και για την πολιτική του τοποθέτηση – διατάσσει τις ΔΤ να υποστηρίξουν την Μαδρίτη. Είναι ουσιαστικά η πρώτη επίσημη εμπλοκή των ΔΤ στον εμφύλιο. Αν και αριθμητικά λίγοι, 2100 άτομα οπλισμένα με τουφέκια Remington του 1914-18,  οι ΔΤ αποδεικνύονται πολύ αποτελεσματικοί κι εμψυχώνουν τον κόσμο. Η επιτυχία του στρατιωτικού τους ηγέτη στο πεδίο της μάχης Εμίλ Κλέμπερ κερδίζει τον επικίνδυνο χαρακτηρισμό του ‘σωτήρα της Μαδρίτης’. Μαρτύ και Μιάχα γίνονται έξαλλοι απ τη ζήλια  και πετυχαίνουν την συκοφάντισή του προς την Μόσχα που προσωρινά τον απομακρύνει απ την Ισπανία σαν ανεπιθύμητο. Στο παρασκήνιο ο Κλέμπερ είχε ζητήσει την απομάκρυνση του ‘μισότρελου’ Μαρτύ και την ανάθεση της αρχηγίας των ΔΤ στον Γκαϋμάν, τον δε Μιάχα είχε χαρακτηρίσει εντελώς ανίκανο στρατιωτικό για την θέση του. Θα αποδειχθεί ότι είχε και στα δύο απόλυτα δίκιο.

Η εξάρτηση απ την Κομιντέρν μετέφερε και το μικρόβιο της διχόνοιας καθώς από τη Μόσχα ξεκινάει ‘εκκαθάριση’ των Τροτσκιστών σε μία προσπάθεια παραδειγματισμού πολλών αντί-Σταλινικών που προφανώς ετοίμαζαν μια συγκεκριμένη αντίδραση στην πολιτική μιας τελικής εγκαθίδρυσης απόλυτης προσωπικής δικτατορίας που έπεται των δολοφονιών στενών συνεργατών, πλην όμως και αμφισβητιών, του Στάλιν. Κατά σύμπτωση πολλοί εχθροί του δικτάτορα είναι συγκεντρωμένοι στην Ισπανία εντεταγμένοι κυρίως στις Αναρχικές Ομάδες, την Καταλονική Κυβέρνηση και το POUM του οποίου ο πρόεδρος Αντρές Νίν κατηγορεί τον ‘Θεό της Μόσχας’ ότι η Ισπανία αποτελεί ‘…την διέξοδο απ το Σταλινικό αδιέξοδο…’. Η Κομιντέρν ζητά απ τους ρώσους πράκτορες της NKVD στην Ισπανία να προχωρήσουν επίσημα στην εξόντωση των αντιφρονούντων, πράγμα που ήδη γίνεται στη Μόσχα, αλλά ο Καμπαλλέρο απωθεί την πρόταση με αηδία ! Ομως η ίδια διαταγή της Κομιντέρν έρχεται μέσω Παρισίων και στον Μαρτύ στην Αλμπαθέτε, που είναι δεδηλωμένος Σταλινιστής, οπότε ο πολιτικός αρχηγός των ΔΤ ξεκινάει ένα κύκλο φοβερών νυκτερινών ανακρίσεων των ίδιων των στρατιωτών του για να εντοπίσει ‘προδότες του Φράνκο’ ! Υπάρχουν μαρτυρίες 300 βασανισμών και κάπου 12 εκτελέσεων αν και όσοι κατέθεσαν μετά από χρόνια φαίνονται σαφώς επηρεασμένοι απ τα μετέπειτα πολιτικά : άλλοι τα βεβαιώνουν κι άλλοι λένε ότι δεν συνέβη τίποτα ενώ ο Μαρτύ, πάντα μεταπολεμικά, δήλωσε ότι τα έκανε μεν αλλά για λόγους στρατιωτικής πειθαρχίας γιατί υπήρξαν λιποταξίες. Τα γεγονότα ακριβώς αυτά στέρησαν το 1996 την αναγνώριση των γάλλων ΔΤ απ τη Γαλλική Βουλή.

Οι ΔΤ θα αποτελέσουν επί 3 χρόνια τις σπουδαιότερες ομάδες κρούσεων των Κυβερνητικών πράγμα που αποδεικνύει η συμμετοχή τους σε όλες τις σπουδαίες μάχες και το υψηλότατο ποσοστό απωλειών τους. Η τελευταία τους μάχη είναι στην επίθεση στον ποταμό Εμπρο. Εκεί, στην Γκανδέσα,  αφήνουν τα κόκαλά τους οι περισσότεροι εναπομείναντες του αμερικανικού τάγματος Λίνκολν υπό τον Μπώμπ Μέρριμαν, του ελληνικού ‘Ρήγας Φερραίος’ υπό τον Γιάννη Παντελιά  και  του βρετανικού υπό τον Σάμ Γουάϊλντ. Αμέσως μετά την μάχη αυτή οι ΔΤ αποσύρονται από την κυβέρνηση Νεγκρίν. Κατά την επιστροφή τους στις χώρες τους ή αλλού οι ζωντανοί των ΔΤ συναντούν από ‘τυπικές’ δυσκολίες έως διώξεις και θάνατο. Ο Ιρλανδός Μάϊκελ Ο’ Ριόρνταν τραυματίας στην Γκαντέσα, μαθαίνει πως οι γονείς του τον έχουν για σκοτωμένο : ο καθολικός παπάς της ενορίας τους είπε : ‘…πρέπει να έχει πεθάνει ένας τέτοιος που πολέμαγε ενάντια στον Χριστό !’. Στις ΗΠΑ χαρακτηρίζονται συλλήβδην απ τον Χούβερ σαν ‘πρώιμοι (!) αντιφασίστες’ που μας αφήνει να εννοήσουμε πως πριν κάποια ημερομηνία δηλαδή δεν θα ταν καλό να είναι κανείς αντιφασίστας ! Μερικοί όπως ο Μίλτον Βόλφ, υπαρχηγός του Μέρριμαν, θα συλληφθούν σε διαδηλώσεις υπέρ της τύχης των συναδέλφων τους Ισπανών μαχητών που ζούν στα στρατόπεδα της Γαλλίας. Αρκετοί από τους εκεί αιχμαλώτους θα τρέξουν να ενωθούν με τους αντιστασιακούς ‘μακί’ αλλά άλλοι θα πέσουν στα χέρια του Βισύ και καταλήγουν σε στρατόπεδα στην Γερμανία. Αλλά το μεγάλο χτύπημα θα το δώσει ο Στάλιν και πάλι, μεταξύ 1949-51, όταν αφ ενός συγκρούεται με τον Τίτο αλλά και ο ψυχρός πόλεμος αγγίζει το ζενίθ του ενώ νέα αμφισβήτισή του υποβόσκει απ τα ευρωπαϊκά κομμουνιστικά στρατόπεδα. Μόνο ο Τίτο και ο υπαρχηγός του στις ΔΤ Λιούμπομιρ Ιλλιτς (τώρα πρέσβης της Γιουγκοσλαβίας στις ΗΠΑ) δεν θίγονται. Στο ‘ανατολικό’ στρατόπεδο η συνταγή παραμένει πάντα η ίδια : Δημόσια δίκη με εξευτελισμούς, πλήρη ομολογία και φυσικά εκτέλεση. Αλλά είναι που οι παλιοί των ΔΤ γίνονται τώρα ο κύριος Σταλινικός στόχος κατά το γνωμικό  : ‘…ήταν άνθρωποι που συνεργάστηκαν στενά με Γιουγκοσλάβους και Αμερικανο-Βρετανούς στην Ισπανία , συνεπώς είναι πράκτορες της Δύσης !’. Στην Γαλλία ο Μωρίς Τορέζ καλείται να ‘κατηγορήσει’ τον Μαρτύ σαν κομματικό εχθρό ! Αν και δεν τίθεται θέμα δίκης ή εκτέλεσης σε μια Δυτική χώρα, απαιτείται ωστόσο καθαίρεση και εκδίωξη απ το ΚΚ. Ο Τορέζ υποκύπτει, αρκετοί στο κόμμα του λένε ότι τρελάθηκε και αντιδρούν αλλά τελικά ο Μαρτύ καθαιρείται με κύρια δικαιολογία-πρόφαση τα βασανιστήρια στην Αλμπαθέτε που είχε διαπράξει με …. εντολή του Στάλιν !! Μετά το 1956 οι μνήμες για τους ‘μπριγκατίστες’ πρακτικά σβήνουν στο ανατολικό στρατόπεδο και αρχίζουν δειλά να εμφανίζονται στο δυτικό όπου ο τύπος είναι πιο ελεύθερος. Μεταξύ 1960-75 έχουν εκδοθεί πολλά απομνημονεύματα από τους επιζώντες σε αρκετά βιβλία, η πτώση του Φράνκο αν και δεν επιτρέπει αμέσως την αναμόχλευση παθών επιτρέπει την μελέτη κάποιων καινούργιων στοιχείων ενώ μεταξύ 1996 και 2000 υπάρχει μία εξαιρετικά έντονη αναγέννηση ενδιαφέροντος με σοβαρά ιστορικά στοιχεία για τις ΔΤ. Σαν επιτάφιο μήνυμα ας παραθέσουμε εκείνον που προτίμησε ο παλαίμαχος των Γάλλων ΔΤ , Πώλ Ρισάρ στον δικό του τάφο :

«  Η Ισπανία ήταν ό,τι το καλλίτερο έκανα εγώ στην ζωή μου. Ο,τι ο καθένας από μας έκανε καλλίτερο στην ζωή του «

            Οι Ελληνες των ΔΤ

Οι Έλληνες εθελοντές των Διεθνών Ταξιαρχιών αριθμούσαν γύρω στα 300-400 άτομα, Στην πλειοψηφία τους αποτελούντο από τρεις κατηγορίες: τους Έλληνες του εσωτερικού (κυρίως ναυτεργάτες, οι οποίοι αποτελούσαν και το 50% του συνόλου των εθελοντών), τους Έλληνες του εξωτερικού, (κυρίως από Αμερική, Γαλλία και Αγγλία) και τους Κύπριους. Η πρώτη ομάδα των εθελοντών έφτασε στην Ισπανία το 1936 και ενσωματώθηκε στον «Βαλκανικό Λόχο» που αποτελείτο από Γιουγκοσλάβους. Ωστόσο υπήρχαν και αρκετοί οι οποίοι ενσωματώθηκαν σκόρπιοι σε άλλους λόχους, ανάλογα με την χώρα προέλευσής τους (πχ οι Έλληνες εξ Αμερικής υπηρέτησαν στο τάγμα «Αβραάμ Λίνκολν», ενώ εκείνοι από την Αγγλία έμειναν στο αγγλικό).

Στην μάχη της Χάραμα ο 19χρονος Φίλιππος Παπάς ξεψυχάει μέσα στα χέρια του πρώτου του εξαδέλφου, Γιάννη Χατζηλάου. Ο Παναγιώτης Κατσαρώνας, κυκλώνεται από αντιπάλους καθώς υπερασπίζεται τη θέση του με ένα πολυβόλο. Του ζητούν να παραδοθεί, αλλά εκείνος αρνείται κι εξακολουθεί να μάχεται, μέχρι που τον γαζώνει μία ριπή. Στα μέσα του 1937 συγκροτείται πλέον επίσημα ο Ελληνικός Λόχος «Ρήγας Φεραίος», υπό την διοίκηση του Γιάννη Παντελιά. Στη μάχη της Μπρουνέττε σώζεται το περιστατικό του Μηνά Θωμαϊδη, που υπηρετούσε σαν οδηγός άρματος στο αμερικανικό τάγμα «Αβραάμ Λίνκολν». Όταν το άρμα του αχρηστεύθηκε από εχθρική οβίδα, εκείνος πετάχτηκε έξω με το πολυβόλο στο χέρι απωθόντας τους αντιπάλους του, και σώζοντας τη ζωή ενός τραυματισμένου συντρόφου του. Αργότερα ο ίδιος θα διακριθεί και πάλι στη μάχη του Τερουέλ. Στην μάχη του Εμπρο ο ελληνικός και ο αμερικανικός λόχος βρίσκονται εγκλωβισμένοι μέσα σε έναν εχθρικό κλοιό. Εκεί λαμβάνεται και η μεγάλη απόφαση να επιχειρήσουν μία απελπισμένη έξοδο. Πολεμώντας άγρια για δύο μερόνυχτα, καταφέρνουν να απεγκλωβιστούν και να ενωθούν με τα υπολείμματα των Κυβερνητικών, αφήνοντας όμως πίσω τους 20 Έλληνες νεκρούς και ολόκληρο σχεδόν τον αμερικανικό λόχο. Από τα ονόματα των 278 Ελλήνων εθελοντών που σώζονται μέχρι σήμερα, οι 78 πέθαναν πολεμώντας στην Ισπανία.  

(Από το βιβλίο του Χρήστου Λάζου «Πεθαίνοντας στη Μαδρίτη – Η Συμμετοχή των Ελλήνων στον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο», Εκδόσεις Αίολος, 2001)  

Έλληνες από την 15ΔΤ στον Έμπρο - φωτογραφία από τα αρχεία της ALBA (American Lincloln Brigade)

Από το βιβλίο του τελευταίου διοικητή της 15 ΔΤ (Ταξιαρχία Λίνκολν) Μίλτον Γουόλφ (Milton Wolff) "Ένας ακόμα λόφος" μαθαίνουμε ότι παραβρέθηκε στην Χαράμα μαζί με τουσ πολύ φίλους του Νίκο και Μιχάλη Παπά. Ο Νίκος σκοτώθηκε στην Χαράμα ενώ με τον Μιχάλη έζησαν μαζί όλη την διαδρομή του πολέμου ξεκινώντας σαν χειριστές πολυβόλου . Κάπου μισό αιώνα μετά οι δύο συμπολεμιστές που ζουν ακόμα παραβρέθηκαν στην Χαράμα αυτή την φορά για να τιμήσουν τον αγώνα τους. Στην φωτογραφία ο Μιχάλης (αριστερά) υποστηρίζει τον ασπρομάλλη γενειοφόρο Μίλτον (στο κέντρο) .

Για όσους θα ήθελαν να στείλουν ένα χαιρετισμό στον Μίλτον για το μνημειώδες βιβλίο του Another Hill που κυκλοφόρησε πρόσφατα , το e-mail του είναι : miltwolff@juno.com

…..Ξαναγυρίστε !

Η ιστορία υποχρεούται να αποδώσει τον φόρο τιμής της σε εκείνους που αδιαφορώντας για την στάση της κυβέρνησής τους τρέξαν να δώσουν το δικό τους παρόν σε ότι η καρδιά τους θεωρούσε σωστό. Γιατί έτσι,  υπόγραψαν με την δική τους πέννα και αίμα, εκείνo το κεφάλαιο της ιστορίας που αλλιώς θα επαφίονταν μόνο στη γραφίδα των στυγνών και υποκριτικών διπλωματικο-οικονομικών συμφερόντων. Η ελπίδα αυτή, ότι οι άνθρωποι οι ίδιοι θα γίνονται οι συγγραφείς της δικής τους ιστορίας, είναι η πραγματική ελπίδα για την μόνη και ουσιαστική ελευθερία των ατόμων.

Φαίνεται δε ότι η ιστορία, κρατάει πάντα τον δικό της λογαριασμό : Οταν οι ΔΤ εγκατέλειψαν την Βαρκελώνη, η Ντολόρες Ιμπαρρούρι έβγαλε τον αποχαιρετιστήριο λόγο, τελειώνοντας με τα λόγια :

Θα σας θυμόμαστε !

Κι όταν θ’ ανθίσει η ελιά της ειρήνης

μέσ’ απ τις δάφνες της νίκης της Ισπανικής Δημοκρατίας

…..Ξαναγυρίστε !

(No os olvidaremos; y cuando el olivo de la paz florezca, entrelazado con los laureles de la victoria de la República Española, ! volved !...  )

Και …ξαναγύρισαν ! Μετά 56 χρόνια , τον Νοέμβρη του 1996 οι ακόμα επιζώντες των ΔΤ, μαζεύτηκαν στα παλιά πεδία των μαχών της Χάραμα με ένα σωρό αναμνήσεις. Το 2001 έγινε πάλι ειδική τελετή στην Argelés-sur-Mer (αρχαία ελληνική αποικία :  ‘Αργιλώδη Παραλία’) όπου πολλοί έζησαν στα εκεί προσφυγικά στρατόπεδα.  

Ξαναγύρισαν ! Η ‘Αργιλώδης Ακτή' , (Argelés-sur-Mer) , 2001 , ο τόπος εξορίας γίνεται τόπος τιμής για τους ασπρομάληδες αυτούς ‘Γαριβαλδινούς’ . Υπήρχαν και αντιφασίστες Ιταλοί που τα κατάφεραν μάλιστα πολύ καλλίτερα απ τους μηχανοκίνητους φασίστες συμπατριώτες τους . Δεξιά η φωτογραφία ενός απ αυτούς του Βιτζέντζο Τονέλλι που θυμάται ακόμα την Γκουανταλαχάρα

ΛΕΓΕΩΝ ΚΟΝΔΩΡ

Στις 27 Ιουλίου 1936 ο Χίτλερ  απόστειλε τα πρώτα 26 γερμανικά αεροπλάνα σαν αποτέλεσμα αίτησης σε βοήθεια του Φράνκο. Τα επόμενα 30 JU52 που ακολουθούν συμβάλλουν στην μεταφορά κάπου 20000 απ το Μαρόκο στην Ισπανία. Τα γερμανικά καταδιωκτικά εμπλέκονται σύντομα και ήδη στις 15 Αυγ 1936 καταρρίπτονται τα 2 πρώτα He-51 που πετούν οι ανθυποσμηναγοί Helmut Schultze και Herbert Zeck.

Η πολιτική λογική που οδήγησε τον Χίτλερ σε αυτήν την κίνηση ήταν μακρόπνοη και απέβλεπε σε στρατηγικά και οικονομικά συμφέροντα απ την παρουσία της Γερμανίας στη Δ. Μεσόγειο και ΒΔ Αφρική. Πάντως δεν σκόπευε ποτέ, κι όπως και δεν τό κανε, να δώσει τόση βοήθεια ώστε να εξασφαλίσει την πλήρη επικράτηση του Φράνκο πράγμα που αντίθετα έπραξε ο Μουσολίνι προσφέροντας σχεδόν 5πλάσια βοήθεια σε ποσότητα : 70.000 άνδρες και 600 αεροπλάνα ! Ο Χίτλερ κινήθηκε αρχικά μέσω μιας ‘πολιτικής’ εταιρείας-βιτρίνα της HISMA (Compania Hispama-Marroqui de Transportes) με έδρα το Μαρόκο για την παράδοση όπλων και βοηθήθηκε από γερμανούς εμπόρους που είχαν έδρα την Ισπανία προπολεμικά και συνεργάζονταν πολύ στενά με την Γερμανική ηγεσία. Σε αξία το συνολικό υλικό υπολογίστηκε σε 500.000.000 μάρκα, μια  εξαιρετικά πολύτιμη δωρεάν βοήθεια στον Φράνκο

Μονάδες αέρος

Διοικητής των πρώτων δυνάμεων ορίζεται ο Αντισυνταγματάρχης Βάλτερ Βάρλιμοντ που τον Σεπτέμβρη 1936 αφικνείται στο επιτελείο του Φράνκο με σκοπό να οργανώσει μια αεροπορική δύναμη που θα υπάγεται μόνο σε εκείνον , ουσιαστικά αυτοδύναμη. Ο ίδιος ο Βάρλιμοντ θα προτείνει για οργανωτικούς λόγους την ίδρυση αυτής της ειδικής δύναμης με το όνομα  « Λεγεώνα Κόνδωρ » με σύνθεση 3 σμηνών βομβαρδισμού JU52 , τριών σμηνών καταδιωκτικών He-51 , μία αναγνωριστική μοίρα 2 σμηνών με He-99 και He-90 και ένα σμήνος υδροπλάνων με He-59 και He-60 τύπους. Την δύναμη αυτή εκτιμούσε σαν αρκετή για μία άνετη επικράτηση του Φράνκο αλλά η κατάσταση άλλαξε με την παρουσία των ρωσικών καταδιωκτικών οπότε ο Χίτλερ έδωσε την έγκρισή του για την περαιτέρω οργάνωση και επαύξηση της δύναμης. Νέος διοικητής ορίσθηκε ο Σμήναρχος Χιούγκο Σπέρρλε με επιτελάρχη τον Ταξίαρχο Βόλφραμ φον Ριχτχόφεν, ο οποίος ξεκαθάρισε στον Χίτλερ ότι απαιτεί οπωσδήποτε αεροπλάνα μοντέρνα , τα καλλίτερα που είχε η Γερμανία τότε. Η δύναμη της ‘Κόνδωρ’ θα φτάσει έτσι τα 12000 άτομα και θα συμπεριλάβει τύπους όπως τα Stuka JU87 (παραλλαγές A,B και C) , τα He111 και τα περίφημα Bf109 (παραλλαγές από  B έως E) . Ειδικά τα He111B-2 παραδόθηκαν το 1937 ταυτόχρονα στην Λουφτβάφφε και στην Λεγεώνα Κόνδωρ μόλις βγήκαν καινούργια απ τα εργοστάσια του Οράνιενμπουργκ , τόσο σύγχρονο οπλισμό διέθετε η φρανκική πλευρά. Η κύρια βάση που διατηρήθηκε για το μεγαλύτερο διάστημα σαν η αντιπροσωπευτική της Λεγεώνας ήταν η πόλη Λεόν η οποία διαθέτει μία λεωφόρο αφιερωμένη στην γερμανική αυτή δύναμη ( Calle Legeon Condor) .Τα γερμανικά αεροπλάνα συνολικά έριξαν 16.953.700 κιλά βομβών και ξόδεψαν 4.327.949 δεσμίδες σφαιρών, υπηρέτησαν συνολικά 19000 γερμανοί με 298 νεκρούς από τους οποίους 102 ήταν πιλότοι βομβαρδισμού , 27 μαχητικών και 21 πληρώματα αντιαεροπορικών. Χάθηκαν 72 αεροπλάνα  σε μάχες , και 160 σε ατυχήματα.

Ο καλλίτερος άσσος στην Ισπανία με 15 νίκες ήταν ο Β. Μόλντερς και ο διάδοχός του υπεράσσος Α. Γκάλλαντ έκανε εκεί το θεαματικό του ντεμπούτο σαν οδηγός σμήνους He-51 στη μάχη της Μπρουνέττε (Ιουλ 1937) όπου η αεροπορία έσωσε τον Φράνκο από καταστροφή. Οι δύο αυτοί άσσοι ανέπτυξαν εκεί για πρώτη φορά νέες τακτικές αερομαχιών και βομβαρδισμού ενώ ένας ικανός αριθμός άλλων άσσων της Λουφτβάφφε πήρε ανεκτίμητες εμπειρίες στην Ισπανία , που θα χρησιμοποιήσει αργότερα το 39-40 ενάντια στην Αγγλία. Φυσικά η Λεγεώνα Κόνδωρ ήταν κι ο ‘εκτελεστής’ της Γκουέρνικα γεγονός που αφύπνισε τους Αγγλους που ανησύχησαν για πρώτη φορά με τον Χίτλερ ! Παρόλα αυτά οι Γερμανοί δεν έβγαλαν καθόλου σωστά συμπεράσματα απ την ‘θρυλική’ δύναμη των βομβαρδιστικών καθώς αγνόησαν την ανυπαρξία της αντίπαλης αεροπορίας στην απροστάτευτη Γκουέρνικα.

He111b της Λεγεώνας Κόνδωρ βομβαρδίζει τα υπολείμματα των ΔΤ που υποχωρούν από την Τερουέλ στον Εμπρο

Τα εθνόσημα και οι αριθμοί σειράς είναι φρανκικά αλλά το σήμα σμήνους στην ουρά υιοθετήθηκε από τους Γερμανούς πιλότους

Μονάδες ξηράς

Για να διατηρηθεί η οργανωτική ανεξαρτησία των Γερμανών οι χερσαίες δυνάμεις εντάχθηκαν κι αυτές στην Κόνδωρ. Αρχικά ανέλαβαν εκπαίδευση πεζικού και αρμάτων υπό την καθοδήγηση του Υποστράτηγου Wilhelm Ritter von Thoma και συνολικά πέρασαν απ τα χέρια τους κάπου 56000 ισπανοί στρατιωτικοί μαθητές , για τους οποίους συνήθιζαν να λένε : ‘ Μαθαίνουν πολύ γρήγορα , κι άλλο τόσο πιο γρήγορα ….ξεχνάνε !’ Οι πρώτοι των χερσαίων δυνάμεων προήλθαν από εθελοντές των 1 και 2 ταγμάτων θωρακισμένων του 6ου Συντάγματος της Γερμανίας στους οποίους όμως δεν ανακοινώθηκε ο τόπος αποστολής τον οποίον οι περισσότεροι θεωρούσαν κάπου προς τις διεκδικούμενες γειτονικές περιοχές Ντάντσιχ ή Σουδητία. Στις 28 Σεπτεμβρίου 1936 αποβιβάζονται 180 άτομα στα μεταγωγικά ‘Passages’ ( το 1ο τάγμα ) και ‘Girgenti’ ( το 2ο τάγμα ) . Φτάνοντας μέσω Ελ Φερρόλ συναρμολόγησαν αμέσως τους τύπους  Pz. Kpfw I Ausf A και B . Οι κύριες μονάδες τους ήταν εκείνες της εκπαίδευσης ( Gruppe Impker ) και εκείνες της επιχειρησιακής δράσης ( Gruppe Drohne) . Οι εκπαιδευτικές θα αναλάβουν στην συνέχεια ποικίλες εκπαιδεύσεις όπως αξιωματικών και υπαξιωματικών πεζικού, πληρωμάτων αντιαρματικών ,φλογοβόλων, πυροβολικού και διαβιβάσεων με σχολές-στρατόπεδα στις Cassarubuelos (Μαδρίτη) και Oropesa (Τολέδο) με εργαστήρια στις Valladolid ,Brisiesca και Cordoba. Κάποιοι εκπαιδευτές μάλιστα ήταν γερμανοί παλαίμαχοι του 1ου ΠΠ που ζούσαν την σύνταξή τους στην Ισπανία.

Η αξία των Πάντζερς αποδείχτηκε πολύ κατώτερη του αναμενόμενου . Υπέφεραν πολλά στην πολιορκία της Μαδρίτης και δεν κατάφεραν να σπάσουν τις Κυβερνητικές γραμμές ενώ τα αντιαρματικά βλήματα τα τρυπούσαν πέρα για πέρα. Στην πρώτη αναμέτρηση με τα BT-5 (Οκτ 1939, Esquivas) του Στρατηγού Παβλώφ τα ρώσικα αποδείχτηκαν πολύ πιο δυνατά και μόνο η έλλειψη τακτικής από μέρους τους απέτρεψε πανωλεθρίες. Αλλά οι αντίπαλοι των Πάντζερ έβγαλαν τα λάθος συμπεράσματα : Οι μεν γάλλοι αδιαφόρησαν για το γερμανικό τανκ εντελώς θεωρώντας το ‘άχρηστο’ ενώ οι ρώσοι απέκλεισαν γενικά το τανκ σαν αυτόνομο όπλο εφόδου…το μετέπειτα 'μπλίτζ κρήκ' ήταν αποτέλεσμα πολλών κακών εκτιμήσεων κατά τον Ισπανικό Εμφύλιο. Επειδή ο φον Τόμα επικήρυξε με έπαθλο 500 πεσέτας την σύλληψη άθικτων ρωσικών τανκ συνελήφθησαν τελικά …45 ( !) , αρκετά μάλιστα επειδή είχαν κολλήσει κι εγκαταλείφθηκαν στην λάσπη .  

Panzer Kpfw I της Λεγεώνας Κόνδωρ. Αν και πολύ εμβρυακό σε σχέση με τα άρματα του 2ου ΠΠ δεν αντιμετώπισε συχνά σοβαρό αντίπαλο κι αποτελούσε μόνιμη απειλή για τον πεζικάριο κυβερνητικό που τα αντιμετώπιζε με πολυβόλα και χειροβομβίδες. Στην υποχώρηση απ την Τερουέλ τα άρματα αυτά αναπτύχθηκαν σε μεγάλο μέτωπο και κυριολεκτικά σκούπισαν τα αντίπαλα τμήματα που διέθεταν μόνο τουφέκια

Τα στρατεύματα εδάφους στην Κόνδωρ δεν άλλαζαν περιοδικά όπως εκείνα στην αεροπορία και πολλά παρέμειναν πολύ περισσότερο απ το αρχικό όριο των 9 μηνών με πρίμ βαθμών και μισθού μεγαλύτερα από εκείνα των τακτικών γερμανικών στρατευμάτων.  

---------------

Πιλότοι της Κόνδωρ επιστρέφουν νικητές και οι Ισπανοί παρασημοφορούν την σημαία του σμήνους τους

Τα γερμανικά διακριτικά καθώς και η σβάστικα της Λουφτβάφε μέσα στον γερμανικό σταυρό είναι εντελώς ορατά

Για λόγους διπλωματικούς , η Αγγλία ειδικά , έδειξε να μην νοιάζεται για την ύπαρξη της Κόνδωρ στο πλευρό του Φράνκο και αρχικά δεν δέχτηκε ακόμα και να συζητηθεί το θέμα στην Κοινωνία των Εθνών θεωρώντας αβάσιμες τις μαρτυρίες της Δημοκρατικής Κυβέρνησης. Εντούτοις , το 1939 η Κόνδωρ επέστρεψε πανηγυρικά και με πλοία που συνόδευε η τότε ναυαρχίδα του στόλου , το θωρηκτό τσέπης Φον Σπέε ενώ οι Ναζί έκαναν τα αδύνατα δυνατά να προβληθεί η νικηφόρα παρέλασης των επιστρεφόντων. Η δειλή όμως Αγγλική διπλωματική πολιτική προτίμησε τον 'κατευνασμό' του Χίτλερ , δηλαδή να κλείσει τα μάτια της στην γερμανική παρουσία στην Ισπανία και η ίδια πολιτική απ το 1936 συνεχίστηκε πεισματικά και βλακωδώς μέχρι τα μέσα του 1939 πιστεύοντας ότι ο πόλεμος είχε αποφευχθεί την ώρα που οι Γερμανοί αποκτούσαν πολεμική δύναμη και γόητρο. Η ιστορία ωστόσο εκδικήθηκε : το μεγαλύτερο μέρος της Κόνδωρ θα προκαλέσει πολύ περισσότερα θύματα και ζημιές στην Αγγλία απ όσο στη Γκουέρνικα.

 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 : ΤΑ ΘΥΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ . Ο ΦΡΑΝΚΟ & Η ΦΡΑΝΚΙΚΗ ΙΣΠΑΝΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 : Η ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΗ ΙΣΠΑΝΙΑ ΑΜΥΝΕΤΑΙ ΑΠΕΛΠΙΣΜΕΝΑ ΚΑΙ ΠΕΦΤΕΙ

       ΕΞΟΔΟΣ ΑΠ ΤΟ ΑΡΘΡΟ – ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗ ΣΕΛΙΔΑ ΥΠΟΔΟΧΗΣ (Home Page)