ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΟΔΗΓΗΣΑΝ ΣΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 : ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑ. ΤΑ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΑ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 : Ο ΦΡΑΝΚΟ ΑΠΟΒΙΒΑΖΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΧΩΡΑ - Η ΜΑΔΡΙΤΗ ΑΝΘΙΣΤΑΤΑΙ  

 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 : Η ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΗ ΙΣΠΑΝΙΑ ΑΜΥΝΕΤΑΙ ΑΠΕΛΠΙΣΜΕΝΑ ΚΑΙ ΠΕΦΤΕΙ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 : ΟΙ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΤΑΞΙΑΡΧΙΕΣ - ΛΕΓΕΩΝΑ ΚΟΝΔΩΡ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 : ΤΑ ΘΥΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ . Ο ΦΡΑΝΚΟ & Η ΦΡΑΝΚΙΚΗ ΙΣΠΑΝΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 : ΟΙ ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΩΝ - ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

«  Η Ισπανία ήταν ό,τι το καλλίτερο έκανα εγώ στην ζωή μου

Ο,τι ο καθένας από μας έκανε καλλίτερο στην ζωή του «

Γραμμένο στον τάφο του εθελοντή των

Διεθν Ταξιαρχιών , Γάλλου Πώλ Ρισάρ  

“…In the ficht for Belchite he was aye to the fore,

He focht at Gandesa till he couldna fecht more;

He lay owre his machine-gun wi' a bullet in his brain

And young Jamie Foyers in battle was slain.

He lies by the Ebro in far away Spain,

He died so that freedom and justice might reign;

Remember young Foyers and others of worth

And don't let one fascist be left on this world..”

‘Η μπαλάντα του Τζέϊμυ Φόγιερς’

του Ιαν Μακ Κώλ (Ewan MacColl)

Apr 98

        ΟΙ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΤΑΞΙΑΡΧΙΕΣ

        Η μεγαλύτερη ιστορική ‘δόξα’ του Εμφυλίου Ισπανικού Πολέμου ήταν οι Διεθνείς Ταξιαρχίες γιατί σε λίγους πολέμους έτυχε άτομα από κάπου 25 εθνότητες να τρέξουν εθελοντές για τον ‘ιερό σκοπό’ μιας πλευράς, της Κυβερνητικής. Στην φρανκική πλευρά εκτός από τα τακτικά στρατεύματα των Ιταλο-Γερμανών και Μαροκινών δεν βρέθηκαν ‘ιδεολογικοί’ συμπαραστάτες τουλάχιστον που να γράψουν παρόμοια ιστορία. 

Ο κορμός τους απετέλεσε εθελοντές της διεθνούς κομμουνιστικής οργάνωσης Koμιντέρν με εμπνευστή τον γάλλο ηγέτη του ΚΚ, Μωρίς Τορρέζ και πρώτο διοικητική τους τον στενό συνεργάτη του Αντρέ Μαρτύ. Διαιρέθηκαν σε τάγματα ή ταξιαρχίες ανάλογα με την γλώσσα που μιλούσαν, αλλά μετά από συνεχείς απώλειες  συγχωνεύονταν σε άλλες.  Οσον αφορά τις εθνικότητες παρέχουμε τον παρακάτω πίνακα προσελεύσεων με όλες τις περάνω επιφυλάξεις, που εκδόθηκε το 1998 με βάσει έρευνες στα αρχεία που ακόμα διατηρεί η Μόσχα και αφέθησαν ελεύθερα πολύ πρόσφατα  :

Κατά την αποχώρηση τους το 1938 μετρούνται 15992 ζωντανοί (51% των προσελεύσεων) , 4575 νεκροί σε μάχες, αγνοούμενοι 5740 . Οι υπόλοιποι είχαν κατά καιρούς αποχωρήσει κυρίως από βαρείς τραυματισμούς, άλλοι πολλοί λίγοι έζησαν αιχμάλωτοι - παρά την κλασσική τακτική των φρανκικών να τους εκτελούν με βασανιστήρια - και κάποιοι ακόμα λιγότεροι λιποτάκτησαν. Κατά την επιστροφή τους μετά την αποχώρηση απ την Ισπανία άλλοι διώκονται, άλλοι κρύβονται κι άλλοι …εξαφανίζονται στην γερμανική κατοχή, οπότε τα νούμερα μοιραία αποκλίνουν απ την πραγματικότητα.  

Αλλά τι έκανε αυτούς τους ανθρώπους να θέλουν να πολεμήσουν σε μια τέτοια στιγμή όταν οι κυβερνήσεις όλες προσπαθούσαν να κρατηθούν επίσημα μακριά απ την διαμάχη και κυρίως μακριά απ την Κυβερνητική Ισπανία εμποδίζοντας μάλιστα την έξοδο αυτών των ατόμων με διατάξεις, αστυνομεύσεις και παρακράτηση διαβατηρίων ;  

Το Εγγλέζικο Τάγμα των ΔΤ με την σημαία τους. Οι άγγλοι που πολέμησαν εκεί ήξεραν καλά πως πολέμαγαν έμμεσα τις πολιτικές επιλογές της κυβέρνησής τους.

  Ο αεροπόρος-συγγραφέας Α Εξουπερύ, πολεμικός τότε ανταποκριτής στην Αραγονία, γράφει στο βιβλίο του ‘Γη των Ανθρώπων’ : « …είναι το κοινό ιδανικό και στόχος που κάνει τους εξωτερικά ανομοιογενείς ανθρώπινους χαρακτήρες να πετιούνται όλοι μαζί σ’ ένα πρόσταγμα απ το αμπρί τους πάνω στα πυρά των εχθρικών πολυβόλων.. » . Κι αυτό το ιδανικό είχε δημιουργηθεί ειδικά στην Ευρώπη την δεκαετία 1925-35 όπου τα κοινωνικά αποτελέσματα του αμερικανικού οικονομικού ‘κράχ’ έφτασαν την Μέκκα του ‘αμερικανικού ονείρου’ στο ναδίρ της και όπου οι γεμάτοι δρόμοι από χιλιάδες άνεργους εξαθλιωμένους , τα χωράφια όπου τα σπαρτά καίγονται σαν καυσόξυλα για θέρμανση και οι επιχειρηματίες που αυτοκτονούσαν πτωχευμένοι πέφτοντας απ τους ψηλούς ουρανοξύστες δημιούργησαν μία οργή κοινωνικής αδικίας, δύσκολη πιθανόν ακόμα και για την φαντασία των σημερινών αμερικανών. Στην Ευρώπη ειδικά οι φασισμοί που ξεπήδαγαν στις διάφορες χώρες σαν μανιτάρια αντί πράγματι να βοηθήσουν την κοινωνία με ριζικές αναδιοργανώσεις, δεν μπορούσαν να κρύψουν το πραγματικό ‘αφεντικό’ τους που καθόριζε την πορεία από πίσω : Ηταν οι μεγάλοι βιομήχανοι που τους είχαν εγκαταστήσει για να ελέγξουν μια τυχόν φρενήρη κι απελπισμένη κοινωνική λαϊκή αναταραχή και γι αυτό τον λόγο στην συνέχεια οδηγήθηκαν αναγκαστικά και στον πόλεμο, επειδή τα σχέδιά τους πρόβλεπαν ολοένα και περισσότερο την ανάγκη νέων βασικών βιομηχανικών πηγών που οι χώρες τους δεν διέθεταν, προκαλώντας βέβαια την αντίδραση των ‘ήδη κατεχόντων’. Θα 'ταν μεγάλο λάθος να δεχτούμε ότι ο 2ος ΠΠ έγινε χωρίς να υπάρχουν εξαιρετικά σοβαρά οικονομικά συμφέροντα κι ίσως θα ήταν πιο απλό επιστημονικά να πούμε ότι έγινε… μόνο γι αυτά.

Ηταν λοιπόν η απάντηση σε αυτή την λογική που ώθησε απλούς εργάτες, συγγραφείς ή και καθηγητές πανεπιστημίων να πάρουν ένα τουφέκι στο χέρι και να δώσουν την προσωπική τους μάχη ενάντια στο κατ εκείνους απαράδεκτο ή άδικο γιατί είχαν βαρεθεί τις αδιάκοπες υποχωρήσεις όλων των ‘Μεγάλων Δημοκρατιών’ στις αλλεπάλληλες προκλήσεις Μουσολίνι και Χίτλερ κι οι οποίες δεν ευθύνονται καθόλου λιγότερο για την τελική τραγωδία στην οποία αναγκάστηκαν τελικά να βαδίσουν όταν κατάλαβαν ότι ‘έχαναν τον έλεγχο’ αυτών που ανέχτηκαν αν όχι και δημιούργησαν. Αρκεί να σκεφτεί κανείς σήμερα ποιο άραγε διεθνές γεγονός θα οδηγούσε κάποιους σε μια παρόμοια ενέργεια για να καταλάβει την ηθική πίεση που ένοιωσαν αυτά τα άτομα. Υπήρξαν βέβαια και οι μοιραίες ‘αποχρώσεις’, δεν ήταν ίσως όλοι το ίδιο αποφασισμένοι αλλά η πολύ μεγάλη πλειοψηφία επέμεινε πάντα πως είχαν πλήρη την συνείδηση ότι έκαναν ‘Το σωστό !’Κι ήταν οι περισσότεροι άσχετοι με όπλα. Στο βιβλίο του : ‘Αφιέρωμα στην Καταλονία’ , o Οργουελ αναφέρει ότι απέσπασε τον θαυμασμό των ισπανών του λόχου του γιατί είχε κάποτε χειριστεί πιστόλι, ενώ όλοι οι άλλοι …ποτέ τους , η δε πλειοψηφία των απλών μαχητών ήταν κυρίως εργάτες και συνδικαλιστές κυνηγημένοι των διαφόρων Ευρωπαϊκών κυβερνήσεων. Χρειάζονταν ένα σοβαρό κίνητρο για ένα πχ συγγραφέα να βγει να πολεμήσει τον επαγγελματία στρατιώτη της Λεγεώνας των Ξένων όταν μάλιστα ήταν γνωστό τι σε περίμενε αν έπεφτες στα χέρια του ζωντανός , έπρεπε να ξέρεις να αναμετριέσαι με τον εαυτό σου. 

Στο έργο του Χέμινγουαίη ‘Για ποιόν χτυπάει η Καμπάνα’ – που ήταν για τότε το πιο σύγχρονο ποίημα των ΔΤ – οι άνθρωποι αυτοί ξεπληρώνουν ένα χρέος στον εαυτό τους. Μορφές σαν των Αθάνια και Φράνκο δεν υπάρχουν στο βιβλίο, ο συγγραφέας δεν έγραψε πουθενά για πολιτική, αντίθετα ‘ζωγράφισε’ μορφές όπως στον μύθο των 7 Σαμουράι , ή των 7 ‘Υπέροχων’ αν αγαπάτε, όπου ο δειλός πιστολέρο που ξέρει πως δεν έχει πια τα ‘φυσικά’ προσόντα του παλικαριού, ακούει τον αρχηγό του που του λέει :   -                      Εσύ, δεν έχεις πια καμία υποχρέωση να γυρίσεις πίσω να πολεμήσεις … -                      Οχι ….εκτός από την υποχρέωση που έχω στον ίδιον μου τον εαυτό !   Και ξαναγυρίζει πίσω στην μάχη όπου και θα σκοτωθεί. Ο μέσος άνθρωπος των ΔΤ είχε κάτι να ξεπληρώσει στο χρέος του ‘σωστού’ που δημιουργείται μέσα στην συνείδηση του. Αλλά οι μορφές δεν είναι πλάσματα της φαντασίας , ο ήρωας του έργου Ρόμπερτ Τζόρνταν, δεν είναι άλλος απ τον πραγματικό λοχαγό Μπώμπ Μέρριμαν, καθηγητής πανεπιστημίου απ το Λός Αντζελες, διοικητή του Τάγματος Λίνκολν, που γνώριζε ο συγγραφέας, και θα σκοτωθεί τελικά στην Γκανδέσα. Αλλοι θυσίασαν τα πάντα, το παρόν και το μέλλον τους : Ο Οργουελ γράφει για τον Βέλγο Ζώρζ Κόπ (Georges Kopp) ότι άφησε οικογένεια , παιδί και καλή δουλειά για να πολεμήσει τον φασισμό και πως αν γύριζε πίσω στο Βέλγιο η συμμετοχή του στην Ισπανία θα του στοίχιζε επιπλέον…10 χρόνια φυλακή. Αλλοι, όπως ο Σάμ Γουάϊλντ, διοικητής του βρετανικού τάγματος θα πολεμήσει για να εκπροσωπήσει την γνώμη εκείνη του λαού του που η κυβέρνησή του αγνόησε, δηλώνοντας : «  Το Βρετανικό Τάγμα θα φροντίσει οι 500 του συνάδελφοι που βρίσκονται για πάντα θαμμένοι στην Ισπανική Γη να γίνουν το παράδειγμα σ’ όλο τον Αγγλικό λαό στον αγώνα κατά του φασισμού »

Robert Hale Merriman Μπώμπ Μέρριμαν, καθηγητής πανεπιστημίου απ το Λός Αντζελες, διοικητή του Τάγματος Λίνκολν

any mans death diminishes me, because I am involved in Mankind; and therefore never send to know FOR WHOM THE BELL TOLLS It tolls for thee Του κάθε ανθρώπου ο θάνατος με ξεφτελίζει Γιατί σε αυτή την ανθρωπότητα ανήκω Σαν το σήμαντρο ακούς κάποιου ανθρώπου το θάνατο ν’αναγγέλλει Να μην ρωτάς για ποιόν η καμπάνα αυτή χτυπάει Αυτή η καμπάνα χτυπάει πάντα για σένα

Για ποιόν χτυπάει η καμπάνα ; ‘…για σένα …’ , τραγούδησε ο Χέμινγκουαίη. Ο ήρωας της ταινίας Ρόμπερτ Τζόρνταν ( στην ομώνυμη ταινία παίζει ο Γκάρυ Κούπερ) είναι βγαλμένος μέσα απ τον ίδιο τον Μπώμπ Μέριμμαν και τη γυναίκα του Μάριον ( τον ρόλο παίζει η Ινγκριντ Μπέργκμαν ) εθελοντές των ΔΤ. Το έργο αυτό την εποχή εκείνη έκανε πολύ περισσότερο εντύπωση στο αμερικανικό κοινό από οποιοδήπορε άλλο άρθο υπέρ των Δημοκρατικών ( που δεν ήταν και πολλά ) συμβάλλοντας σε σημαντική ιατροφαρμακευτική βοήθεια . Στον ρόλο της Πιλάρ , η Ελληνίδα ηθοποιός Κατ. Παξινού  , σαν να είναι βγαλμένη μέσα απ την ίδια την Πασιονάρια

  Η ποιητική φλέβα του μεγάλου Χέμινγουαίη αφιέρωσε μάλιστα και τους παρακάτω στίχους στους Αμερικανούς , και άρα όλους τους άλλους , των ΔΤ , με τους εξής έξοχους στίχους :

Παγωμένοι οι νεκροί μας στο σπανιόλικο χώμα κοιμούνται

Χιόνι βολοδέρνει μανιασμένα μέσα απ των λιόδεντρων τις ρίζες

Κομμάτι απ το χώμα αυτό είναι τώρα οι νεκροί μας

Μέσ της Ισπανίας το αθάνατο το χώμα

Μα μονάχα για τον χειμώνα ο θάνατος θα τους σκεπάζει

Σαν η άνοιξη θα ρθεί να δώσει την πνοή της

οι πεθαμένοι μας με τούτη την πνοή για πάντοτε  θα ζήσουν

 Οργάνωση των πρώτων ΔΤ

Οι πρώτοι ‘μπριγκατίστες’ ουσιαστικά υπήρχαν ήδη στην Ισπανία κι είναι Γερμανοί πολιτικοί εξόριστοι συνδικαλιστές του Εργατικού Σοσιαλιστικού Κόμματος (Sozialistische Arbeiterpartei Deutschland) με πολιτικό αρχηγό τον μετέπειτα καγκελάριο Βίλλυ Μπράντ. Στην Βαρκελώνη υπάρχουν Γερμανο-Πολωνοί πρόσφυγες από χρόνια κι αυτοί εξόριστοι λόγω φτώχειας και διώξεων. Ολοι αυτοί μαζί απαρτίζουν το πρώτο ξένο τάγμα, ονόματι Thaelman ( απ το όνομα σοσιαλιστή εργάτη έγκλειστου ήδη στο Μπούχενβαλντ) που δημιουργείται στο εσωτερικό ενώ ακόμα δεν υπάρχει ο όρος ΔΤ, με πολεμικό αρχηγό τον συνδικαλιστή Μαξ Φρήντμαν (Max Friedman). Ηδη απ τα τέλη Ιουλίου ο Τορρές στη Γαλλία αλλά και ο Ιταλός Παλμύρο Τολιάτι (μετέπειτα αριστερός ηγέτης της Ιταλίας) μέσα στην Κομιντέρν πείθουν τον Στάλιν να δώσει το πράσινο φως μιας διεθνιστικής αριστερής κίνησης για εθελοντ&#