ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΟΔΗΓΗΣΑΝ ΣΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 : ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑ. ΤΑ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΑ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 : Ο ΦΡΑΝΚΟ ΑΠΟΒΙΒΑΖΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΧΩΡΑ - Η ΜΑΔΡΙΤΗ ΑΝΘΙΣΤΑΤΑΙ  

 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 : Η ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΗ ΙΣΠΑΝΙΑ ΑΜΥΝΕΤΑΙ ΑΠΕΛΠΙΣΜΕΝΑ ΚΑΙ ΠΕΦΤΕΙ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 : ΟΙ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΤΑΞΙΑΡΧΙΕΣ - ΛΕΓΕΩΝΑ ΚΟΝΔΩΡ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 : ΤΑ ΘΥΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ . Ο ΦΡΑΝΚΟ & Η ΦΡΑΝΚΙΚΗ ΙΣΠΑΝΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 : ΟΙ ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΩΝ - ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Ο Εμφύλιος Ισπανικός Πόλεμος θα ήταν το πιό σηματικό ιστορικό γεγονός του 20ου αιώνα εάν δεν επισκιαζόταν από τον 2ο ΠΠ που ακολούθησε αμέσως μετά και όπου αναμείχθηκαν όλα εκείνα τα ‘ιδεολογικά’ αλλά κυρίως πολιτικο-οικονομικά στρατόπεδα που συγκρούστηκαν στην τρομερη εκείνη αναμέτρηση. Γι αυτό και το  μέγα δίδαγμα που θα μπορούσε να είχε αφήσει στον κόσμο για τις αιματηρές και τελικά άσκοπες αιματοχυσίες των εμφυλίων πολέμων δεν μπόρεσε να αναδειχθεί : τό ότι δηλαδή δεν λύνουν τα προβλήματα  από τα οποία εννοείται έγιναν αλλά χρησιμοποιούνται ουσιαστικά στό γενικώτερο παιχνίδι εξωτερικών δυνάμεων που εκμεταλλεύονται το πεδίο για τους δικούς τους ανταγωνισμούς. Ενα τέτοιο ιστορικό φαινόμενο υπήρξε κι εμφύλιος αυτός, αλλά ο ψυχρός πόλεμος που ακολούθησε κι η 40ετής απομόνωση της μετα-φρανκικής Ισπανίας εμπόδισε την πλήρη ιστορική ανάλυση του φαινομένου. Μόλις πρόσφατα, τα τελευταία 5 χρόνια, οι μελετητές άρχισαν να επιδίδονται σε βαθειές αναλύσεις και συγγραφή βιβλίων με βάσει τα οποία δημιουργήθηκε αυτό το άρθρο


 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 

ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΟΔΗΓΗΣΑΝ ΣΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ

 

Η Ισπανία 200 χρόνια πρίν τον Εμφύλιο

  Οι αντιμαχόμενες ισπανικές παρατάξεις που έδρασαν στον Ισπανικό Εμφύλιο προέρχονταν από γεγονότα καθόλου επίκαιρα με αυτόν, είχαν σχηματιστεί από μια 200ετή κατάσταση που συσχετίζονταν με την κεντρική διοίκιση που έδρευε στην Μαδρίτη και τίς περιφερειακές διοικίσεις των επαρχειών της, τροφοδοτούμενη ακατάπαυστα από το άνοιγμα της ‘ψαλλίδας’ πλουσίων-φτωχών από ένα αγροτικό πρόβλημα που ιστορικά δημιούργησε η περίοδος των κονκισταντόρες. Λίγοι πολιτικοί αγωνίστηκαν να το λύσουν, οι περισσότεροι ζητούσαν απλά να το ξεγελάσουν, άλλοι μόνο να το καταπνίξουν. Οταν ήρθε η ώρα της δημοκρατίας ο κόσμος ζητούσε ‘πολλά και τώρα’ χωρίς να έχει την υπομονή να περιμένει να διορθωθούν τα λάθη 200 ετών ! Κι ίσως κάποτε να τα κατάφερνε εάν η συγκυρία δεν διάλεγε την Ισπανία σαν πεδίο ‘προετοιμασίας’ των δυνάμεων που τελικά θα βάδιζαν στον 2ο ΠΠ. Ηταν άτυχη η Ισπανία.           Το αγροτικό πρόβλημα άρχισε να γίνεται αισθητό περί τις αρχές του 19ου αιώνα. Οι κατακτήσεις των Ισπανών στην Νότεια Αμερική και σε όλο τον κόσμο με την αίσθηση της ‘φυγής πρός το Ελντοράντο’ ξενήτεψαν πολλούς στην αναζήτηση πλούτου. Κάπου το 30% των κατοίκων εγκατέλειψε για πάντα την γή του. Η ζωή ήταν κυρίως αγροτική και μόνο ένα μέρος της δομημένη γύρω από τις εκκλησιαστικές ενορίες με ένα σύστημα ισόβειας κοινοκτημοσύνης με τη ντοπική εκκλησιαστική αρχή σαν ‘διαιτητή’ στην μοιρασιά. Αλλά μετά την εγκατάλειψη του 1/3 της δημιουργήθηκαν κενά και χέρσα χωράφια που δεν είχαν ιδιοκτήτη, η οικονομία στράφηκε κυρίως πρός τη θάλασσα και το αγροτικό θέμα άρχισε να παίρνει σάρκα και οστά όταν μετά από κάπου 200 χρόνια ‘Ελντοράντο’ η Ισπανία άρχισε να χάνει τις αποικίες της κι ο κόσμος να επαναπατρίζεται. Τότε μια μαζική ανάγκη αναδιανομής της γής δημιουργήθηκε συνδυασμένη με την αύξηση του πλυθησμού η οποία όμως κατάληξε σε μια χαοτική κρίση ιδιοκτησίας. Μέσα σε ολα τα άλλα προστέθηκε και η κλιματική ιδιομορφία του εδάφους : στον βορρά τα κτήματα είναι μικρά κι ορεινά αλλά ποτίζονται συχνά από βροχές ενώ στον νότο είναι ξερά κι αδύνατο να δώσουν καρπό χωρίς ένα μεγάλο τεχνητό σύστημα άρδευσης που φυσικά τότε δεν υπήρχε. Το χάος αυτό χρειάζονταν ισχυρή κι οργανωμένη κεντρική διοίκιση, αλλά δυστυχώς διοικητικά η χώρα είναι ένωση διαμερισμάτων διαφορετικής οικονομίας και νοοτροπίας ενώ ένα μακρόπνοο πρόγραμμα απαιτούσε πολυτάλαντη κυβέρνηση που όμως διόριζε ο βασιλεύς με κριτήρια αποκλειστικά προσωπικά.

 

Οι ‘Καρλιστές’

 

Η πρώτη ένοπλη αναμέτρηση έρχεται το 1834 κι είχε σαν αφορμή μία μάχη για την διαδοχή στον θρόνο αλλά έδωσε ευκαιρεία στις προβληματικές κοινωνικές ομάδες να αναδειχτούν. Η αφορμή είναι η αξίωση του Ντόν Κάρλος, θείου της βασίλισσας Ισαβέλλας ΙΙ, να την διαδεχτεί στον θρόνο σαν άρρην απόγονος με βάσει νόμο που είχε υιοθετηθεί άτυπα από την εποχή του Καρλομάγνου ! Αλλά η εν λόγω βασίλισσα είναι για μέν τον λαό η εκπροσώπιση της αδιάφορης κεντρικής διοίκισης ενώ για την εκκλησία το κακό παράδειγμα της ασωτίας, καθώς είναι γνωστή η ‘πολυτάραχη’ σεξουαλική διαγωγή της. Λαός και εκκλησία συμμαχούν σε ένα αγώνα ‘κάθαρσης’ ενώ ο ντον Κάρλος υπόσχεται περιφερειακή ελευθερία σε όλους. Αλλά ο λαός δεν έχει οργανωμένο στρατό κι επιδίδεται μόνο σε ενέδρες, η Ισαβέλλα καταδειώκει την Εκκλησία που την κατηγορεί βασιζόμενη στον πιστό της στρατό και τό κίνημα σταματάει μετά από 7 χρόνια ταραχών με ξεχωριστές συνήκες για κάθε διαμέρισμα : Ο βορράς , η Ναβάρρα, αρκετά φιλοβασιλική παραδοσιακά δηλώνει υποταγή στο στέμμα εφόσον δοθεί αμνηστία και ‘βελτιωθεί’ η συμπεριφορά της κεντρικής διοίκισης. Η Καταλωνία στα Βορειο-ανατολικά μέ έδρα το μεγάλο λιμάνι της Βαρκελώνης συμβιβάζεται με κάποιες λιμενικές φοροαπαλλαγές, η Καστίλλη στο κέντρο υποτάσσεται στο ισχυρώτερο στέμμα και η εκκλησία χάνει το δικαίωμα διατήρησης των κοινοκτηματικών στρεμμάτων. Στον νότο ο Λεβάντες και η Ανδαλουσία παραμένουν οι πιό δύσμοιροι πτωχοί ακτήμονες, , η φτώχεια και η πείνα εγκαθίστανται εκεί μόνιμα. Στα βορειοανατολικά οι βάσκοι επιμένουν σε μια ανεξαρτησία που δέν έρχεται καθώς κι αυτοί δεν μπορούν να  συνεχίσουν τον πόλεμο.  Θα ακολουθήσει και 2ος γύρος αυτού τοu Καρλικού κινήματος από τον ανηψιό του ντον Κάρλος το 1872-1876 που όμως θα προσθέσει περισσότερη φρίκη και εξαιρετική αγριάδα σε θύματα και βασανιστήρια. Αυτό που μένει στό τέλος είναι μόνο η μεγάλη διαφορά πλούσιων και φτωχών και η δυσαρέσκεια των περιφερειών που ζητούν απόσπαση από την κεντρική διοίκιση. Οι χωρικοί δεν βρίσκουν καμμιά προστασία πιά από την υποταγμένη εκκλησία που της αφαιρέθηκε η διοίκιση των εδαφών κοινοκτημοσύνης που τα αγοράζουν τώρα πλούσιοι δημιουργώντας τεράστια τσιφλίκια υπό την ανοχή και υποστήριξη της βασίλισσας. Μοιραία αναπτύσσονται κι αποσχιστικά κινήματα με πλέον ισχυρό εκείνο της Καταλωνίας που αυτοθεωρείται σαν η πλουσιώτερη περιοχή που όμως φορολογείται δυσανάλογα από το στέμμα προσθέτοντας και την ‘πολιτιστική’ της διαφορά ότι επί καιρό είχε πολλές σχέσεις με την Γαλλία παρά με την Καστίλλη ( ΣΗΜ : Η σημερινή νοτειοανατολική ακτή της Γαλλίας και η Βαρκελώνη απετέλεσαν για κάπου 300 στο παρελθόν το πρώην Καταλανικό κράτος καi σήμερα αναγνωρίζεται και από τις 2 χώρες σαν ιδιαίτερη επαρχία τους με την ίδια σημαία (κοκκινο-κίτρινες οριζόντιες λουρίδες) που αναρτάται μαζί με τις εθνικές,γαλλική και ισπανική αντίστοιχα, στα δημόσια κτίρια και στις δυό πλευρές των συνόρων ) 

Ο 19ος αιώνας τελειώνει με μια ακόμα επιδείνωση : Το 1898 η Ισπανία χάνει 3 από τις πιό σημαντικές της μακρινές αποικίες τις Φιλιππίνες , την Κούβα και το  Πουέρτο Ρίκο, από τους Αμερικανούς. Η αίγλη τηv χώρας διαλύεται, η ‘Μεγάλη Ισπανία των 5 θαλασσών’ δεν υπάρχει πιά και η δυσφορία γίνεται αβάσταχτη όταν αποκαλύπτεται ότι οι στρατιωτικές φρουρές είχαν εγκαταλειφθεί στην τύχη τους και πιό πολλοί πέθαναν από αρρώστιες και έλλειψη εφοδίων παρά εχθρικές σφαίρες. Οι στρατιωτικοί πνέουν μένεα εναντίον της κυβέρνησης και η εκκλησία που ήταν άλλοτε αντίπαλος τους στο Καρλικό κίνημα βρίσκει τώρα πολύτιμο σύμμαχο στο αίτημα για μιά ‘χρηστή και ηθική’ κεντρική εξουσία. Ανεπίσημα έκτοτε αυτοί οι δύο αποτελούν ένα ‘κόμμα’ με ιδανικό βέβαια την ‘αποκατάσταση’ του ισπανικού τραυματισμένου μεγαλείου. Ας προσεχθεί όμως εδώ ότι οι μεγαλογαιοκτήμονες και η βασιλεία όχι μόνo δεν αποτελούν τμήμα τους αλλά αντίθετα είναι εχθροί τους.

 

Σοσιαλιστές-Μαρξιστές-Αναρχικοί

 

Από την άλλη μεριά έχουμε τους αιώνιους απελπισμένους, τους φτωχούς αγρότες, για τους οποίους τίποτα ελπιδοφόρο δεν φαίνεται στον οριζοντα ενώ πολιτικά μυνήματα έρχονται από την άλλη άκρη με φορείς τους  Μάρξ και Μπακούνιν. Ο Μαρξισμός έχει φτειαχτεί περισσότερο στα μέτρα του ευρωπαϊκού προλεταριάτου των βιομηχανικών μεγαλοπόλεων αλλά οι ιδέες του αναρχικού Μπακούνιν , προερχόμενες από την ρώσικη αγροτιά, έρχονται γάντι στον ισπανικό αγροτόκοσμο : ανεξαρτησία από την κεντρική εξουσία, αυτοδιοίκιση και απόλυτη ελευθερία στην περιφέρεια. Το 1870 το ‘Αναρχικό’ κίνημα βρίσκει χιλιάδες οπαδούς στην Ισπανία και θα αποτελέσει ιστορικά το πιό δυνατό ποτέ Αναρχικό κίνημα στον κόσμο ! Ωστόσο η γειτονία με την Ευρώπη έχει και τις δικές της επιρροές : Στη Γαλλία σχηματίζονται οργανωμένα σοσιαλιστικά κινήματα επειδή εκεί υπάρχουν άνθρωποι που δουλεύουν επί χρόνια τα πολιτικά κοινωνικά ζητήματα. Το 1879 δημιουργείται μια μεταφύτευση ιδεών ξεκινώντας από στενό κύκλο δημοσιογράφων, το Εργατικό Σοσιαλιστικό Κόμμα αλλά το 1888 φτάνουμε στις 2  πρώτες μεγάλες  συνδικαλιστικές κινήσεις το CNT (Confederacion National de Trabajo) και τήν UGT (Unión General de Trabajadores) που υπάρχουν ώς σήμερα. Οπως είναι φυσικό η εργατική τάξη είναι εναντίον της κεντρικής διοίκισης αλλά εχρθεύεται και την εκκλησία η οποία παραδιδόμενη μετά το Καρλικό κίνημα δεν αποτελεί πλέον φορέρα προστασίας του αγρότη ενώ φοβάται γενικά τους στρατιωτικούς με τους οποίους είχε ανταλλάξει πυρά  στο παρελθόν. Ετσι δημιουργείται ένας άλλος πόλος πίεσης που εξελίσσεται σε ένα άλλο 2o στρατόπεδο με 3o εννοείται το παλάτι και τους μεγαλογαιοκτήμονες. Και τα 3 αυτά στρατόπεδα αλληλοεχρθεύονται και υποβλέπουν το ένα το άλλο.     

 Η περίοδος της τραγικής κυοφορίας  

 

 Το 1909 η μόνη αποικία που μένει στην Ισπανία είναι το Μαρόκο και εκεί οι ντόπιοι ιθαγενείς οπλαρχηγοί ξεκινούν αντάρτικο που καταλήγει πάλι σε αναπάντεχες τραγωδίες καθώς διαπιστώνεται παντελής αποδιοργάνωση του στρατού για ακόμα μια φορά. Οι στρατιωτικοί ζητούν άμεση στρατιωτική κινητοποίηση και νέες έκτακτες κατατάξεις στο στράτευμα ενώ ο λαός αντιδρά θεωρώντας ότι αυτό γίνεται μάλλον για να επιβληθεί στρατιωτικός νόμος διαρκείας. Ξεσπούν αιματηρές ταραχές και επέρχεται βαθύ χάσμα στις σχέσεις λαού και στρατού, ειδικά εναντίον των στρατηγών που υποστηρίζουν ότι δεν μπορούν να αντέξουν άλλο την εθνική ταπείνωση και κακίζουν το στέμμα και τον πολύ νεαρό βασιλιά Αλφόνσο 8o. Είναι αλήθεια ότι η μητέρα του, το 1902 ζήτησε βοήθεια από τους πολιτικούς κύκλους για μιά έξοδο από την κριση και συγκέντρωσε γύρω της πολιτικούς σε μια κυβέρνηση που ήταν ένα κάποιο πρωίμιο δημοκρατίας. Αλλά ο νεαρός βασιλιάς αρέσκεται στο να δείχνει στους υπουργούς αυτούς ποιός έχει το ‘απάνω χέρι’ και στην διάρκεια της βασιλείας του θα αλλάξει 33 φορές πρωθυπουργό !!! Αποτέλεσμα : οι πολιτικοί αναπτύσσουν ισχυρές αντιβασσιλικές τάσεις και το 1920 όταν ο βασιλιάς προτείνει ο ίδιος μία ισχυρή επέμβαση γοήτρου στο Μαρόκο, που τελικά κι αυτή αποτυγχάνει, δειώχνει επιτιμητικά τον Υπ. Αμύνης Αλκαλά Θαμόρα. Αλλά το 1920 οικονομικά η Ισπανία περνάει κρίση : Στον 1ο ΠΠ δεν παίρνει μέρος, αντίθετα  γίνεται εργοστάσιο παραγωγής όπλων για τους συμμάχους με αποτέλεσμα να αναπτυχθεί οικονομικά στο επίπεδο της βιοτεχνίας και βιομηχανίας περνώντας μια χρυσή εποχή που σταμάτησε όμως το 1919. Εκτοτε η Ευρώπη ξεκινάει μία σοβαρή βιομηχανική ανάπτυξη που τώρα συναγωνίζεται την μικρώτερης δύναμης Ισπανία και πολλές δουλειές χάνονται. Το 1923 το οικονομικό αδιέξοδο οδηγεί τον Αλφόνσο στην επιλογή δικτατορίας υπό τον στρατηγό Μιγκουέλ Πρίμο ντε Ριβέρα. Ο άνθρωπος αυτός αρχικά κάνει έξυπνες κινήσεις : Ξεκινά ένα τεράστιο αρδευτικό έργο στον Νότο που μεταστρέπει την περιοχή γύρω απ την Βαλένθια σε οπωροκηπευτικό εργοστάσιο και κάνει αναδιανομή της πρώην άχρηστης και νύν αρδευόμενης γής δίδοντας σέ ακτήμονες χωρίς να παίρνει απ τους γαιοκτήμονες. Καλεί τον αρχηγό του συνδικαλιστικού κινήματος και πρόεδρο του UGT, Λάργκο Καμπαλλέρο, σε διαπραγματεύσεις και αναπτύσσει πολλές σχέσεις με το εξωτερικό για επενδύσεις. Μία ομάδα στρατηγών τον περιβάλλουν με εμπιστοσύνη, μέσα απ τους οποίους ξεχωρίζουμε τον παλαίμαχο Χοσέ  Σανχούρχο γιό Καρλιστή αρχηγού, τον διοικητή ασφαλείας Εμίλιο Μόλα που είναι φίλοι του. Μόνο ένας αξιωματικός εναντιώνεται και στον Ριβέρα αλλά και στον βασιλιά, ο ταξίαρχος ιππικού Γκονζάλο Κέϊπο ντε Λιάνο, ο οποίος θα αντιμετωπίσει δειώξεις και τέλος οδηγείται στην αποστράτευση. Φυσικά ο Ριβέρα δεν είναι ανεκτικός σε κομμουνιστικά συνθήματα και ακολουθεί το πνεύμα των δικτατόρων της εποχής όπως ο Μουσολίνι που συμβίβασαν την λαϊκή ελευθερία αντισταθμίζοντάς την με πρόσκαιρα οικονομικά επιτεύγματα ,που ακολούθησαν όμως και δημοκρατικές κυβερνήσεις σαν λύση σε καιρό κρίσης. Η εποχή αυτή σταματά μαζί με το αμερικάνικο κράχ της Ν Υόρκης σε μιά οικονομική απόγνωση. Ο βασιλιάς αποφασίζει να παραιτήσει τον Ριβέρα και να ζητήσει την λύση σε άλλον  στρατηγό το 1930, πιέζεται από τους πολιτικούς για εκλογές, αρνείται, γυρεύει υποστήριξη ολόγυρα αλλά δεν βρίσκει από κανέναν ανοχή. Μέσα σε κρίση το 1931 προτείνει νέα δικτατορία στον Σανχούρχο αλλά αυτός αποδοκιμάζει την ‘αποκαθήλωση’ του φίλου του Ριβέρα κι αρνείται, οπότε στο αδιέξοδο προτείνονται δημοτικές εκλογές. Παρά τον τοπικό χαρακτήρα των εκλογών η μορφή που παίρνουν είναι εκείνη του δημοψηφίσματος για τη βασιλεία και ανοιχτά παρατάσσονται μαζί της οι μεγαλογαιοκτήμονες και μερικοί ανώτατοι αξιωματικοί ειδικά του ναυτικού, αλλά …. κανένας άλλος.

  Στις 12 Απριλ 1931 οι εκλογές αποβαίνουν σε βάρος του βασιλιά που αποφασίζει στις 14 να εγκαταλείψει την χώρα.  Τότε εμφανίζεται μία ομάδα διανοουμένων και πολιτικών έτοιμοι να αναλάβουν την μετάβαση της χώρας στην κοινοβουλευτική δημοκρατική πορεία με πρωταγωνιστές τον πρώην υπουργό Θαμόρα, τον σοσιαλιστή πρώην βουλευτή Ινταλέθιο Πριέτο και τον όχι διάσημο λογοτέχνη Μανουέλ Αθάνια ποu όμως δρά εξαιρετικά έντονα στο πολιτικό παρασκήνιο. Ο Αλκαλά Θαμόρα, αναλαμβάνει την προεδρεία στα πρώτυπα του γαλλικού πολιτικού συντάγματος, ο Αθάνια πρωθυπουργός κι ο Πριέτο υπουργός Οικονομικών. Ο Κέϊπο ντε Λιάνο επαναφέρεται με το βαθμό του στρατηγού και διορίζεται υπασπιστής του Θαμόρα με τον οποίο έχει συγγενέψει εν τω μεταξύ. Την κυβέρνηση καλείται να ενισχύσει στο Υπ Εργασίας ο αρχισυνδικαλιστής του UGT Λαργκο Καμπαλλέρο και ο Καταλανός συνδικαλιστής Λουϊς Κομπανύς. Οι αναρχικοί κι ειδικά όσοι υπάγονται στο CNT καλούνται κι αυτοί αλλά δεν καταλαβαίνουν τί παει να πεί να συμμετέχουν ….αναρχικοί στην αρχή και αρνούνται να πάρουν μέρος.

  

Τα 2 πρώτα χρόνια της Ισπανικής Δημοκρατίας (1931-33)

  

Ηδη σε 10 μέρες ο Αθάνια προτείνει σειρά νόμων υπέρ των εργατών και συνδικάτων που ικανοποιούν την μάζα των πόλεων αν και τίποτα σοβαρό υπέρ της ανακατανομής των αγρών δεν ακούγεται. Ο ίδιος όμως προσωπικά έχει πάθος εναντίον της εκκλησίας και σύντομα βάλλει εναντίον της με νόμους που προκαλούν σύγχιση χωρίς να οδηγούν πουθενά. Απαιτεί η εκκλησία να πάψει να ασχολείται με περιθαλπτικό και νομοσοκομειακό έργο, να πάψουν οι ιερείς να διδάσκουν σε σχολεία, να πάψουν να φέρουν το ιερατικό σχήμα εκτός ναών, να φύγει το σύμβολο του σταυρού απο τις σχολικές τάξεις, να καταργηθεί η σχολική προσευχή και να δημευθεί η περιουσία της. Ωστόσο το κράτος δεν είναι σε θέση να φτειάξει τόσα πολλά σχολεία ώστε να αντικαταστήσει τα κάπου 35% του συνόλου που λειτουργεί με ιερείς διδασκάλους ενώ πάνω από τα μισά υπάρχοντα νοσοκομεία είναι ιδρύματα που έφτειαξε η εκκλησία εδώ και καιρό. Δεν υπάρχει χρόνος και χρήματα όλα αυτά να γίνουν μέσα σε ένα χρόνο. Οσο για την περιουσία της εκκλησίας η υπόθεση είναι μπλεγμένη καθώς πολλά στοιχεία της προέρχονται από  δωρεές, ενώ άλλα ανήκουν εν μέρει στην εκκλησία κι εν μέρει σε κοινότητες και άλλα ιδρύματα είναι μή κερδοσκοπικά. Η υπόθεση τελικά δεν οδηγεί σε τίποτα αξιόλογο, αλλά ο Αθάνια επιμένει, έχεi ένα παλαιό προσωπικό πάθος ενάντια στην εκκλησία. Οι αναρχικοί που δεν βλέπουν όμως ανακατανομή της γής νοιώθουν απογοητευμένοι. Ακολουθούν αντιδράσεις και τριβές με τον ισπανό καρδινάλιο που τελικά εκδειώκεται από την χώρα και δημιουργούνται λαϊκά επεισόδεια κατά και υπέρ της εκκλησίας που ταράζουν το αρχικό γαλήνιο δημοκρατικό τοπίο.

 

Η σημαία της Δημοκρατικής Ισπανίας

Οι στρατιωτικοί κατά το πλείστον διατηρούν μία ασυνήθη ηρεμία σε μια χώρα που ‘παραδοσιακά’ οι κυβερνήσεις αλλάζουν με στρατιωτικές δικτατορίες. Καί τότε ο Αθάνια αποφασίζει να χτυπήσει και τον στρατό : Με την κρυφή παρακίνηση κατώτερων αξιωματικών ψηφίζει ένα νόμο πρόωρης σύνταξιοδότησης με σκοπό να απαλλαγεί απο πιθανούς φιλοδικτατορικούς κινηματίες και δή την ομάδα του Σανχούρχο. Ο νόμος προβλέπει πλήρεις αποδοχές μετά από εθελοντική αποστράτευση. Αλλά ο νόμος δελεάζει 5000 τυχαίους που τρέχουν για το οικονομικό του ενδιαφέρον ενώ ο Σανχούρχο δηλώνει ότι το θεωρεί τιμή του να παραμένει στο στρατό και δεν σκοπεύει να αποστρατευθεί. Στην αμηχανία του ο Αθάνια εκτοξεύει ‘αδόκιμη’ απειλή : οι συντάξεις θα ανακληθούν εάν διαπιστωθεί οτι κάποιοι τηρούν αντιδημοκρατική στάση. Το μόνο που καταφέρνει είναι να προκαλέσει θύελλα δυσαρεσκειών χωρίς κανένα νόημα αφού τελικά καμμία σύνταξη δεν ανακαλείται ! Ωστόσο για να δείξει πυγμή κλείνει την Στρατιωτική Σχολή Πολέμου της Σαραγόσσα που τη θεωρεί φυτώρειο δικτατόρων. Ο διοικητής της ονομάζεται Φρανσίσκο Φράνκο, έχει διακριθεί στην οργάνωση της Ισπανικής Λεγεώνας των Ξένων, κι είναι ο νεώτερος ποτέ στρατηγός της στο αξίωμα αυτό, αλλά που χωρίς κανένα σχόλειο εγκαταλείπει την θέση του.  

Ακολουθούν κάποια οικονομικά προβλήματα με ατυχείς χειρισμούς που ευννοούν μερικά συνδικάτα εναντίον άλλων και στην ανακατωσούρα που ακολουθεί δημιουργείται ατμόσφαιρα οικονομικής ρευστότητας. Κάποιοι μεγαλογεωκτήμονες αποφασίζουν να φυγαδεύσουν χρήματα στο εξωτερικό, το ισοζύγιο της χώρας επιβαρύνεται. Αρκετοί πολιτικοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου ότι άλλα περιμένει ο λαός και άλλα γίνονται. Μέσα σε όλα κάποιοι ‘γραφικοί’ πολιτικοί τύποι αποφασίζουν ότι ήρθε η στιγμή της ανεξαρτητοποιήσεως της περιφέρειας και προτείνουν να διασπασθεί η χώρα σε αυτόνομες περιοχές. Ο Αθάνια δέχεται να το συζητήσει πιθανόν από απελπισία διότι καταλαβαίνει ότι το τιμόνι του φεύγει από τα χέρια αλλά αυτό πανικοβάλει τους στρατηγούς που βλέπουν ότι στην τόσο δοκιμασμένη Ισπανία που έχασε όλες τις αποικίες της τώρα απειλείται και με οριστική διάλυση. Οι Σανχούρχο, Μόλα και Λιάνο γίνονται δέκτες διαμαρτυριών από στρατιωτικούς. Στη συνέχεια ο Αθάνια  θέλοντας να απειλήσει και πάλι με μια χειρονομία μεταθέτει δυσμενώς τον Σανχούρχο από το Επιτελείο στην Διοίκιση της Τελωνο-Χωροφυλακής. Ο Σανχούρχο το δέχεται αλλά με διαμαρτυρίες αυτή τη φορά και στέλνει επιστολή δυσαρέσκειας για τους χειρισμούς αν κι όχι για το πολιτειακό θέμα. 

Η διαδρομή αυτή του Αθάνια κάνει τον Θαμόρα να χάσει την εμπιστοσύνη του στον πρωθυπουργό, ο οποίος δεν είχε καμμία πρώτερη πολιτική εμπειρία και χρησιμοποιήθηκε ουσιαστικά σαν ενδιάμεσος συνεκτικός κρίκος των παλαιών πολιτικών και των νέων που αναδεικνύονται από την συνδικαλιστική ζωή για να σχηματιστεί η κυβέρνηση. Σκέφτεται να τον αλλάξει, αλλά συμπτωματικά τότε οι στρατιωτικοί …. αποφασίζουν να δράσουν. Ο Εμιλιάνο Μόλα είναι ο αρχηγός σχεδίου πραξικοπήματος καi συγκεντρώνει γύρω του μία ομάδα υποψηφίων δικτατόρων όπως ο γνωστός Κέϊπο ντε Λιάνο κι ο διοικητής της Λεγεώνας Χόρχε Βαρέλα. Ο τελευταίος επιμένει να συμπεριλάβουν και τον Φρανσίσκο Φράνκο στην ομάδα, τον παλιό του διοικητή που θεωρεί προσωπικότητα στο στράτευμα. Ο Φράνκο όμως δηλώνει ότι το κίνημα είναι πλημελλώς προετοιμασμένo , θα αποτύχει  και αποσσύρεται. Ο Μόλα επιμένει και στις 10 Αυγούστου 1932 ορίζει τον Σανχούρχο σαν επίσημο αρχηγό που προβαίνει σε διάγγελμα μεν αλλά  πολύ συγκεχημένο : δηλώνει ότι δεν είναι εναντίον της δημοκρατίας αλλά το κάνει για λόγους τάξης (!) . Οι μικροί αξιωματικοί πιστοί στην κυβέρνηση πιάνουν τα κρίσιμα πόστα και το κίνημα σβύνει με την εξόντωση ενός τάγματος που κλείστηκε σε ένα στρατώνα και δεν παραδίδεται. Οι περισσότεροι κινηματίες είδαν νωρίς το αδιέξοδο και σχεδόν έμειναν αδρανείς. Ετσι ο Αθάνια εξέρχεται μέγας νικητής : Αν και η πολιτική του είναι στο ναδίρ, η αποτυχία της δικτατορίας του δίνει την απόλυτη ισχύ και το χρίσμα του δυναμικού ηγέτη. Νοιώθοντας σίγουρος πια αρκείται στο να εξορίσει τον Σανχούρχο στη διπλανή Πορτογαλλία και να μεταθέσει τον Μόλα στην Ναβάρρα στο κέντρο των Καρλιστών που ουσιαστικά είναι οπαδοί του ! Ταυτόχρονα προτείνει στη Βουλή ένα κάποιο σχέδιο διανομής γεών αλλά εννοεί την γή που έχει μείνει χέρσα πράγμα που και πάλι δημιουργεί σύγχιση διότι το τόσο οξύ αγροτικό πρόβλημα δεν λύνεται με τόσο περιωρισμένα μέτρα.

 

Αν το 1932 είναι το ‘έτος Αθάνια’, το 1933 η πολιτική ατμόσφαιρα έρχεται σε μία άλλη φάση. Οι αναρχικοί περιμένουν ακόμα ουσιαστικό αναδασμό γής που δεν έρχεται, τo CNT προβαίνει σε απεργίες καi η εκκλησία κατεβαίνει με πολιτική κάλυψη υπό το κόμμα CEDA (Confederation de Derechas Autonomas = Ομοσπονδία Αυτονόμων Δικαιωμάτων) ενώ εμφανίζεται ένα μικρό ‘γραφικό’ κόμμα η Φάλαγγα που μιμείται τον Μουσσολίνι υπό την αρχηγεία του υιού Ριβέρα, Αντόνιο. Στις απεργίες χύνεται αίμα και καίγονται κι εκκλησίες, ο υπουργός Εσωτερικών προτείνει επέμβαση της χωροφυλακής ο Αθάνια ρωτάται τι θα γίνει με τους στασιαστές και τελικά από μία αόριστη φράση του που η ερμηνεία της αφήνεται στον τοπικό διοικητή χωροφυλακής ακολουθεί αιματοχυσία. Ετσι στην κυβέρνηση επέρχονται οι πρώτες διαιρέσεις και με αφορμή μία τοπική δημοτική εκλογή όπου το κόμμα του Αθάνια χάνει, ο Θαμόρα τον απαλλάσει των καθηκόντων του και κυρήσσει εκλογές. Στην προεκλογική περίοδο αρχίζει μία άνευ προηγουμένου σύγκρουση που φτάνει σε σκληρά λόγια και σε υπονοούμενα ένοπλης σύρραξης ! Ολοι απειλούν όλους. Οι αναρχικοί βρίζουν τους σοσιαλιστές ‘νεο-μπουρζουάδες’ , Καταλανοί και Βάσκοι ζητούν απόσχιση εδώ και τώρα , οι στρατιωτικοί μαζί με την εκκλησία υπό το σχήμα τηv CEDA και του αρχηγού της Κάλβο Σοτέλο απειλούν ότι θα προτιμούσαν να υποστούν μία κομμουνιστική Ισπανία αλλά επ ουδενί λόγω μια διαλυμένη, ο Φαλλαγίτης Ριβέρα επιμένει ότι δέχεται τον φασισμό σαν λύση τάξης έναντι της πλήρους αναρχίας. Υπάρχουν φήμες ότι ομάδες εξοπλίζονται.

 

Τελικά στις εκλογές κερδίζει ένας συνασπισμός ‘αντι-Αθάνια’ όπου η CEDA είναι το πρώτο κόμα. Ο Θαμόρα δεν εμπιστεύεται την πρωθυπουργία στον αρχηγό της CEDA Ζίλ Ρομπλές και διαλέγει αντ αυτού τον παλαίμαχο Αλεσάντρο Λερού, αλλά ο Ρομπλές παίρνει το Υπ Εθν Αμυνας, κατηγορούμενος ότι στόχος του είναι η εγκατάσταση δικτατορίας, ενώ εκείνος επιμένει ότι το κάνει για να σταματήσει η δράση των ανεξέλεγκτων αναρχικών  ομάδων που ώς σήμερα έχουν σκοτώσει κάπου 200 άτομα. Ο Καμπαλλέρo στην αντιπολίτευση τώρα πετάει λόγια με ζοφερό μύνημα, αν και μόνο για εντυπώσεις : ‘ Ο Σοσιαλισμός δεν τελείωσε, θα συνεχίσει με όποια μέτρα χρειαστεί !’ , λόγια που εκλαμβάνονται σαν πρόσκληση σε …κίνημα εναντίον της κυβέρνησης καi του χαρίζουν την επευφημία ‘ ο Ισπανός Λένιν’. Και αυτό δεν αργεί να έρθει αν κι όχι από τον Καμπαλλέρο αλλά απo τους Αναρχικούς οι οποίοι εν τω μεταξύ σχηματίζουν μιλίτσιες υπό την σημαία των FAI ((Federation Anarchista Iberica = Ομοσπονδία Αναρχικών της Ιμπέρια). Στήνονται οδοφράγματα, γίνονται μικρομάχες αλλά στρατός κι αστυνομία κρατούν την κατάσταση, εκτός απ τις Αστούριας όπου οι μιναδόροι εργάτες νικούν στο πεζοδρόμιο. Η κυβέρνηση αποφασίζει στρατιωτική επέμβαση και ανακαλείται ο Φρανσίσκo Φράνκο να την εξουδετερώσει. Τα γεγονότα είναι αιματηρά και το άστρο του νεαρού στρατηγού ανατέλλει συνδυασμένο με την φήμη της τάξης και αποφασιστικότητας. Μαζί του ακούγονταi και τα ονόματα 3 καλών επιτελών του , των Χοσέ Ιγκλέσιας, του γνωστού μας Χόρχε Βαρέλα και του Σ/χη Χουάν Γιαχουέ.  Τα ονόματα αυτά θα ακουστούν και πέρα απ τα ισπανικά σύνορα….κι αυτό έχει σημασία. Είναι η εποχή που ο Χίτλερ απειλεί την  Ευρώπη με πολιτικές απαιτήσεις ,ο Μουσολίνι βάζει πλώρη για κατακτήσεις στη Μεσόγειο και οι άγγλοι ζητούν επίμονα να κρατήσουντις ισοροπίες πρός κάθε μεριά.

 

Η νέα κυβέρνηση ανακαλεί πολλά απ τα διατάγματα Αθάνια και η κατάσταση φτάνει στο Γενάρη του 1936 όπου όμως κάποιο σκάνδαλο ξεσπά με πρωταγωνιστή τον Ζίλ Ρομπλές και την διαχείριση των οικονομικών της  CEDA. Ο Θαμόρα, πάντα Πρόεδρος Δημοκρατίας, ζητά την απομάκρυνσή του και τελικά ρίχνει την κυβέρνηση για να καταφύγει στην λαϊκή ετυμηγορία. Κυρρύσονται εκλογές όπου ο Αθάνια επανακάμπτει σαν αρχηγός συνεργασίας 4 κομάτων του Σοσιαλιστικού, Κομμουνιστικού, Αναρχικών και Δημοκρατικού Ριζοσπαστικού υπό το σχήμα του Λαϊκού Μετώπου, ομώνυμο σχήμα της Γαλλικής κυβέρνησης που κέρδισε πρόσφατα τις εκλογές υπό τον Λέον Μπλούμ.  Τις εκλογές κερδίζει το Λαϊκό Μέτωπο χάρις στο πλειοψηφικό σύστημα που υπάρχει. Το Μέτωπο παίρνει 48%, ο Κάλβο Σοτέλο ηγέτης των κομάτων εναντίον του Μετώπου το 46%, οι Βάσκοι που κατεβαίνουν με δικό τους κόμμα το 6% και η Φάλαγγα καταποντίζεται. Οι αποχή είναι σχετικά μεγάλη, 27%. Ο Αθάνια παίρνει το 55% των εδρών στη Βουλή  Στην νέα κυβέρνηση όλοι μισούν πιά τον Θαμόρα που είχε ρίξει και τις δυό παρατάξεις στο παρελθόν και τα δύο μεγάλα κόματα τον δειώχνουν απo πρόεδρο βασισμένοι σε  κάποιο ‘τεχνικό’ συνταγματικό θέμα . Νέος Πρόεδρος είναι πιά ο Αθάνια και Πρωθυπουργός ο πιστός του Κασάρες Κιρόχα και όχι ο αναμενόμενος διακεκριμένος σοσιαλιστής Πριέτο.  Αλλά τα αποσχιστικά κινήματα νοιώθουν ότι δικαιώθηκαν κι ο Λοϋις Κομπανύς στην Καταλωνία ιδρύει δική του κυβέρνηση αν και μετέχει και σε εκείνη της Μαδρίτης, καλώντας τους Ισπανούς  : ‘Κάντε την  επανάσταση τώρα αν θέλετε να κερδίστε την κοινωνική επανάσταση αύριο’ . Από εκεί και κάτω ακολουθεί μία σειρά απανωτών διασπάσεων, στην Αραγώνα, Ανδαλουσία, Μπιλμπάο που φτάνει μέχρι και σε έκδοση άλλων κρατικών νομισμάτων ενώ μερικοί αρνούνται ακόμα και κάθε κρατικό έντυπο που έρχεται απο την κυβέρνηση στην Μαδρίτη ! Η κυβέρνηση είχε χάσει τον έλεγχο, θέλει ίσως αλλά δεν αντιδρά και αρκείται μόνο να απολύσει απ τις φυλακές τους κρατουμένους απ τον αγώνα των οδοφραγμάτων. Τότε ακριβώς συλλαμβάνεται ο Φαλαγγίτης Αντόνιο ντε Ριβέρα σε μια έρευνα να κατασχεθούν όπλα και στο σπίτι του βρίσκονται όντως μερικά. Φυλακίζεται και περιμένει ένα άδοξο τέλος καθώς έχει χάσει και τις πρόσφατες εκλογές. Αλλά όπλα υπάρχουν παντού και η πολιτική σκηνή γεμίζει από δολοφονίες.Το μπαρούτι υπάρχει …απομένει το φυτίλι της τελικής έκρηξης. Στον στρατό σχηματίζεται η UMRA (Union Militar Republicana Antifacista = Στρατιωτική Δημοκρατική Ενωση Αντιφασιστών) με  αρχηγό τον λοχαγό Χοσέ Καστίγιο. Εν στολή φαλαγγίτες του στήνουν ενέδρα και τον σκοτώνουν. Για αντεκδίκιση ακολουθεί η πολιτική δολοφονία του αρχηγού της αντιπολίτευσης Κάλβο Σοτέλο από αστυνόμους εν στολή (μάλλον μεταμφιεσμένα μέλη της UMRA) και μάλιστα με ένταλμα σύλληψης υπογεγραμμένο από εισαγγελέα (;) που μάλλον όμως αγνοούσε το γεγονός. Οι δολοφόνοι δεν βρίσκονται ποτέ, η κυβέρνηση πέφτει σε αδιέξοδο. Ο Φράνκο στέλνει ένα προσεκτικό γράμμα στην κυβέρνηση υποδεικνύοντας τους εθνικούς κινδύνους από την ανεξαρτητοποίηση Βάσκων, Καταλανών . Η κυβέρνηση μέσα στον μπελά που έχει εκνευρίζεται καί ‘ξαποστέλνει’ ένα στρατηγό που ανακατεύεται εκεί που δεν πρέπει …και τον μεταθέτουν μακρυά , διοικητή στην φρουρά στις Κανάριες νήσους. Είναι και πάλι η ώρα του Εμίλιο Μόλα.

 

 

 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 : ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑ. ΤΑ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΑ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ

 

     ΕΞΟΔΟΣ ΑΠ ΤΟ ΑΡΘΡΟ – ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗ ΣΕΛΙΔΑ ΥΠΟΔΟΧΗΣ (Home Page)