ΦΛΕΓΟΜΕΝΟΣ ΟΡΙΖΟΝΤΑΣ

ΣΤΟΝ ΑΡΚΤΙΚΟ  

Η ΝΑΥΜΑΧΙΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΜΠΑΡΕΝΤΣ

31 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1942

 

 

 

Άγγελος Ν. Δαλασσηνός

 

 

 

ΠΕΡΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ 1942 ΟΙ ΓΕΡΜΑΝΟΙ ΗΤΑΝ ΟΙ ΑΔΙΑΜΦΙΣΒΗΤΗΤΟΙ ΚΥΡΙΑΡΧΟΙ ΤΟΥ ΑΡΚΤΙΚΟΥ ΩΚΕΑΝΟΥ. ΕΠΙΧΕΙΡΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΒΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΟΡΒΗΓΙΑΣ, ΤΑ ΑΕΡΟΣΚΑΦΗ ΚΑΙ ΤΑ ΥΠΟΒΡΥΧΙΑ ΤΟΥΣ ΑΠΟΔΕΚΑΤΙΖΑΝ ΤΙΣ ΣΥΜΜΑΧΙΚΕΣ ΝΗΟΠΟΜΠΕΣ, ΚΑΤΑΦΕΡΝΟΝΤΑΣ ΝΑ ΜΕΙΩΣΟΥΝ ΣΤΟ ΕΛΑΧΙΣΤΟ ΤΗΝ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΠΟΛΕΜΟΦΟΔΙΩΝ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΡΩΣΙΑ. ΜΟΝΟ ΠΟΥ ΣΕ ΕΚΕΙΝΕΣ ΤΙΣ ΝΙΚΕΣ ΤΑ ΓΕΡΜΑΝΙΚΑ ΘΩΡΗΚΤΑ ΔΕΝ ΕΙΧΑΝ ΤΟ ΠΑΡΑΜΙΚΡΟ ΜΕΡΙΔΙΟ. Η ΦΟΒΙΑ ΤΟΥ ΧΙΤΛΕΡ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΩΛΕΙΑ ΚΑΠΟΙΟΥ ΘΩΡΗΚΤΟΥ ΤΟΥ, ΤΑ ΚΡΑΤΟΥΣΕ ΚΑΘΗΛΩΜΕΝΑ ΣΤΑ ΝΟΡΒΗΓΙΚΑ ΦΙΟΡΔ. ΕΩΣ ΟΤΟΥ ΣΤΙΣ 30 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1942 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΤΗΚΕ ΜΙΑ ΜΟΝΑΔΙΚΗ ΕΥΚΑΙΡΙΑ: Η ΝΗΟΠΟΜΠΗ JW-51B, ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΜΕΝΗ ΜΟΝΟ ΑΠΟ ΕΛΑΦΡΑ ΣΚΑΦΗ, ΒΡΙΣΚΟΤΑΝ ΚΑΘ΄ΟΔΟΝ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΡΩΣΙΑ. ΤΟ ΘΩΡΗΚΤΟ «ΤΣΕΠΗΣ» “LUETZOW”, ΤΟ ΒΑΡΥ ΚΑΤΑΔΡΟΜΙΚΟ “HIPPER” ΚΑΙ ΕΞΙ ΑΝΤΙΤΟΡΠΙΛΙΚΑ ΑΠΕΠΛΕΥΣΑΝ ΓΙΑ ΝΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΔΙΩΞΟΥΝ. ΤΟ ΒΡΑΔΥ ΤΗΣ ΠΑΡΑΜΟΝΗΣ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑΣ ΤΟΥ 1942, ΚΑΘΩΣ Ο ΧΙΤΛΕΡ ΠΕΡΙΜΕΝΕ ΕΝΑΓΩΝΙΩΣ ΚΑΠΟΙΑ ΕΙΔΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ, ΕΛΑΒΕ ΤΟ ΑΚΟΛΟΥΘΟ ΜΗΝΥΜΑ: «…Η ΜΑΧΗ ΕΧΕΙ ΑΓΓΙΞΕΙ ΤΟ ΑΠΟΚΟΡΥΦΩΜΑ ΤΗΣ. ΤΟ ΜΟΝΟ ΠΟΥ ΔΙΑΚΡΙΝΕΤΑΙ ΣΤΟΝ ΟΡΙΖΟΝΤΑ ΕΙΝΑΙ  ΜΙΑ ΚΟΚΚΙΝΗ ΑΝΤΑΥΓΕΙΑ ΣΤΟ ΑΡΚΤΙΚΟ ΛΥΚΟΦΩΣ».

 

 

«Στην ξηρά είμαι λιοντάρι. Στην θάλασσα είμαι δειλός», είχε ομολογήσει ο ίδιος ο Χίτλερ σε ότι αφορούσε στις επιχειρήσεις των δύο αυτών σωμάτων. Εκτός όμως, από την άγνοια του γύρω από την στρατηγική του ναυτικού πολέμου, διατηρούσε πάντοτε μία γενικότερη επιφυλακτική στάση απέναντι στο ναυτικό. Του ήταν αδύνατον να σβήσει από το μυαλό του την εικόνα του “Graf Spee” να ανατινάζεται έξω από το λιμάνι του Μοντεβιδέο τον Δεκέμβριο του 1939 ή πολύ περισσότερο να ξεχάσει τα τελευταία δραματικά σήματα του “Bismarck” τον Μάϊο του 1941. Τα γεγονότα αυτά θα χαράσσονταν βαθιά μέσα του, καθορίζοντας για πάντα τον τρόπο με τον οποίο θα αντιμετώπιζε έκτοτε κάθε ναυτική επιχείρηση, παρότι οι απώλειες των δύο αυτών πλοίων οφείλονταν αποκλειστικά στην ανικανότητα του ίδιου και του γερμανικού επιτελείου, και όχι στην έλλειψη μαχητικότητας του στόλου επιφανείας, ο οποίος μαχόταν με την ίδια αποφασιστικότητα που μάχονταν και όλα τα άλλα σώματα των ενόπλων δυνάμεων. Παρόλα αυτά, δίσταζε να χρησιμοποιήσει τα θωρηκτά του σε επιχειρήσεις μεγάλης κλίμακας, αμετάπειστος για την πολεμική τους αξία. Όποιες επιτυχίες είχε να επιδείξει η Γερμανία στον κατά θάλασσα πόλεμο είχαν επιτευχθεί στην Βόρεια Θάλασσα κατά των Συμμαχικών αρκτικών νηοπομπών τα μέσα του 1942, από τη συνδυασμένη δράση των U-Boat και της Luftwaffe, καταφέρνοντας να μειώσουν δραματικά την αποστολή στρατιωτικού υλικού προς τη Σοβιετική Ένωση στο ελάχιστο. Όμως, όλο εκείνο το διάστημα, τα υπερήφανα γερμανικά θωρηκτά είχαν παραμείνει απλοί, απομεμακρυσμένοι ακροατές εκείνων των νικών. Ο Χίτλερ δεν αποτολμούσε να εκθέσει τα πανάκριβα πλοία του σε οποιονδήποτε κίνδυνο.  

Στην βρετανική πλευρά επικρατούσε ο ίδιος ακριβώς φόβος για μία ενδεχόμενη έξοδο των βαρέων γερμανικών μονάδων. Όμως, με τις μάχες στο ανατολικό μέτωπο, και ιδιαίτερα στο Στάλινγκραντ, να αγγίζουν δραματικά ύψη, απορροφώντας τεράστιες ποσότητες ανθρώπινου δυναμικού και υλικών, η επιμονή του Στάλιν στην λήψη βοήθειας μέσω των βρετανικών νηοπομπών γινόταν ολοένα πιεστικότερη. Παρότι η Αγγλία εκείνη την εποχή αντιμετώπιζε οξύτατη έλλειψη τροφίμων και πολεμικού υλικού, ο Τσώρτσιλ επέμεινε στην συνέχιση των νηοπομπών, έστω κι αν όλοι τις θεωρούσαν ανέκαθεν μία καταδικασμένη υπόθεση, η οποία δεν θα έπρεπε ποτέ να είχε αρχίσει.

Οι δυσβάσταχτες απώλειες της άνοιξης και του θέρους του 1942, επέφεραν μία ριζική αλλαγή στις τακτικές των αρκτικών νηοπομπών. Από τον Νοέμβριο του ίδιου έτους οι νηοπομπές θα διεξάγονταν μόνο κατά τη διάρκεια των χειμερινών μηνών, εκμεταλλευόμενες το σκοτάδι της πολικής νύκτας που επικρατούσε από τα τέλη Νοεμβρίου μέχρι τα μέσα Ιανουαρίου για να περάσουν αθέατες κάτω από τα μάτια του εχθρού. Εκείνη την εποχή του έτους στον Αρκτικό ωκεανό ο ήλιος δεν ανατέλλει ποτέ πάνω από τον ορίζοντα. Αγγίζοντας μία γωνία μόλις 6ο κάτω από αυτόν, σκορπίζει ένα αχνό και ανεπαίσθητο λυκόφως από τις 09.00 μέχρι τις 12.00, όταν, κατάκοπος πια από το έργο του, δύει και πάλι, παραχωρώντας τη θέση του στο πολικό σκοτάδι. Δεδομένων και των υπολοίπων συνηθισμένων δυσμενών καιρικών συνθηκών της περιοχής, ο εντοπισμός μίας νηοπομπής καθίστατο σχεδόν αδύνατος από τα εχθρικά αεροσκάφη και τα υποβρύχια, αφήνοντας ανοικτό το περιθώριο μόνο για μία επίθεση πλοίων επιφανείας.

Στις 15 Δεκεμβρίου 1942 η νηοπομπή JW-51A απέπλευσε από την Σκωτία με προορισμό το Μουρμάνσκ της Ρωσίας, μεταφέροντας 100.000 τόνους πολεμοφοδίων. Την ημέρα των Χριστουγέννων είχε καταφθάσει σώα και αβλαβής στον προορισμό της, χωρίς καν να έχει γίνει αντιληπτή από τις γερμανικές δυνάμεις. Η είδηση έκανε τον Χίτλερ να εκραγεί κατά του Αρχηγού του Πολεμικού Ναυτικού, αρχιναύαρχου Έριχ Ραίντερ και των πλοίων του, τα οποία «…κάθονταν άχρηστα στα φιόρδ» - μία κατάσταση η οποία τον εξόργιζε ακόμα περισσότερο επειδή, κατά βάθος, ήταν εκείνος ο οποίος είχε επιβάλλει τόσους περιορισμούς στη δράση των θωρηκτών του, καθιστώντας ουσιαστικά, αδύνατη την ανάληψη επιχειρήσεων. Η επόμενη προγραμματισμένη νηοπομπή προς το Μουρμάνσκ ήταν η JW-51Β (το δεύτερο ήμισυ της JW-51Α), η οποία απέπλευσε από την Σκωτία στις 22 Δεκεμβρίου 1942. Αντίθετα όμως από την προηγούμενη, ο απόπλους της έγινε σύντομα αντιληπτός. Στις 30 Δεκεμβρίου η νηοπομπή εθεάθη από το U-354 του ανθυποπλοίαρχου Χέρσελμπ, ο οποίος ανέφερε ότι η νηοπομπή προστατευόταν «…μόνο από ελαφρά σκάφη, χωρίς την παρουσία βαρέων μονάδων».

Ήταν η ευκαιρία που αναζητούσε επιμόνως ο Ραίντερ, για να αποδείξει στον Φύρερ την εσφαλμένη εντύπωση που είχε σχηματίσει για τον στόλο του. Με τις προοπτικές μίας επίθεσης να δείχνουν ενθαρρυντικές, εξασφάλισε την συγκατάθεση του Χίτλερ και ανέθεσε το σχέδιο δράσης στον διακεκριμένο υποναύαρχο Όσκαρ Κούμμετς (Oskar Kummetz). Το μεσημέρι της 30ης Δεκεμβρίου ο Κούμμετς έθεσε την δύναμή του σε ετοιμότητα τριών ωρών και κάλεσε τους κυβερνήτες των πλοίων του για την ενημέρωση του σχεδίου επίθεσης.

 

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ «ΟΥΡΑΝΙΟ ΤΟΞΟ»

 

Στην ιστορία των ναυτικών επιχειρήσεων, ελάχιστα σχέδια υπήρξαν τόσο ευφυή όσο εκείνο της επιχείρησης «Ουράνιο Τόξο» (“Regenbogen”). Στην επίθεση θα ελάμβαναν μέρος δύο από τα βαρέα πλοία επιφανείας του γερμανικού στόλου, το βαρύ καταδρομικό “Hipper” και το θωρηκτό «τσέπης» “Luetzow”, υπό την συνοδεία έξι αντιτορπιλικών. Ο Κούμμετς χώρισε τη δύναμή του σε δύο ομάδες. Η πρώτη αποτελείτο από το “Hipper”, ως ναυαρχίδα του, συνοδευόμενο από τα αντιτορπιλικά “Friedrich Eckholdt”, “Richard Beitzen” και Z-29. Η δεύτερη αποτελείτο από το “Luetzow”, και τα αντιτορπιλικά Z-30, Z-31 και “Theodor Riedel”. Θέλοντας να αποφύγει την επίθεση βρετανικών αντιτορπιλικών κατά τη διάρκεια της νύκτας, όπου τα ίχνη των τορπιλών είναι δυσδιάκριτα, ο Κούμμετς αποφάσισε να διεξάγει την επίθεση κατά τη διάρκεια των τριών ωρών του πολικού λυκόφωτος, όταν η ορατότητα θα άγγιζε περίπου τα 16 χλμ.

Η επίθεση θα είχε την μορφή κυκλωτικής κίνησης «τανάλιας»: Οι δύο ομάδες θα πλησίαζαν την νηοπομπή από τα νώτα (νοτιοδυτικά) με κατεύθυνση ανατολική. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, ο Κούμμετς θα εκμεταλλευόταν το λιγοστό διαθέσιμο φως το οποίο θα του επέτρεπε να διακρίνει τις σιλουέτες των εχθρικών πλοίων να διαγράφονται επάνω στον ανατολικό ορίζοντα. Η ομάδα του “Hipper” θα προπορευόταν, ανοίγοντας πρώτη την επίθεση από το βόρειο πλευρό, προσελκύοντας επάνω της τα αντιτορπιλικά συνοδείας. Τα μεταγωγικά της νηοπομπής, απροστάτευτα πλέον, θα απομακρύνονταν από τον εχθρό, στρεφόμενα νότια, οδηγούμενα αναπόφευκτα, επάνω στην ομάδα του “Luetzow” και των βαρέων πυροβόλων του, η οποία θα πλησίαζε από εκείνη την κατεύθυνση. Ήταν ένα εξαιρετικό σχέδιο το οποίο, εάν εκτελείτο σωστά, θα απέφερε έναν θρίαμβο.  

  Το βαρύ καταδρομικό “Admiral Hipper”. Με οπλισμό οκτώ πυροβόλων των 8 in, 12 των 4,1 in, 12 των 37 in και 12 τορπιλοσωλήνες, ήταν σχεδόν απρόσβλητο από τα πυροβόλα των βρετανικών αντιτορπιλικών, αλλά έχασε την ευκαιρία να επέμβει δυναμικά πριν την εμφάνιση των βρετανικών καταδρομικών. Όπως και το “Luetzow”, μετά την ναυμαχία της θάλασσας Μπάρεντς δεν έλαβε μέρος σε καμία άλλη ναυτική επιχείρηση μεγάλης κλίμακος. Αυτοκαταστράφηκε στο Κίελο στις 2 Μαΐου 1945.

2.      

   

Το θωρηκτό «τσέπης» “Luetzow”. Η επιτυχία της επιχείρησης «Ουράνιο Τόξο» βασιζόταν πολύ στον βαρύ οπλισμό του. Ωστόσο, ο άπειρος στη μάχη πλοίαρχος Ρούντολφ Στάνγκε έχασε δύο φορές την ευκαιρία να αποδεκατίσει την απροστάτευτη νηοπομπή. Κατά τις τελευταίες ημέρες του πολέμου το “Luetzow” υποστήριξε την υποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων στην Βαλτική και αυτοβυθίστηκε στο λιμάνι του στις 4 Μαΐου 1945.  

Η νηοπομπή JW-51B αποτελείτο από 14 φορτηγά πλοία τα οποία μετέφεραν ένα ανεκτίμητο φορτίο 2.046 οχημάτων, 202 αρμάτων μάχης, 87 μαχητικών, 33 βομβαρδιστικών, 24.150 τόνων καυσίμου και 54.321 τόνων διαφόρων εφοδίων. Την δύναμη προστασίας της αποτελούσαν πέντε αντιτορπιλικά, τα HMS “Onslow”, “Obedient”, “Obdurate”, “Orwell” και “Achates”. Διοικητής της δύναμης ήταν ο πλοίαρχος Ρόμπερτ Σαιντ Βίνσεντ Σέρμπρουκ (Robert Saint Vincent Sherbrooke), με ναυαρχίδα του το HMS “Onslow”, στην πρώτη του αρκτική αποστολή. Ο Γερμανός αντίπαλός του δεν θα μπορούσε να είχε εμπνευσθεί ένα καλύτερο επιθετικό σχέδιο ακόμα κι αν βρισκόταν στο μυαλό του Σέρμπρουκ, αφού το αντίστοιχο σχέδιο αμύνης του Άγγλου πλοίαρχου προέβλεπε εκείνες ακριβώς τις κινήσεις που επιθυμούσε ο Κούμμετς: με την πρώτη ένδειξη επίθεσης γερμανικών σκαφών, τα τέσσερα αντιτορπιλικά “Onslow”, “Obedient”, “Orwell” και “Obdurate”, θα αποσπώντο από την νηοπομπή για να επιτεθούν κατά του εχθρού, ενώ το “Achates” θα παρέμενε με τα μεταγωγικά, εξαπολύοντας προπέτασμα καπνού για να καλύψει την απομάκρυνσή τους.

Τα αντιτορπιλικά που θα ανελάμβαναν να αποκρούσουν την επίθεση θα είχαν να επιτελέσουν και το δυσκολότερο καθήκον. Ευάλωτα στα βαρύτερα γερμανικά πυροβόλα και με περιορισμένο αριθμό τορπιλών, θα έπρεπε να περιορίζονται μόνο σε προσποιήσεις επιθέσεων τορπιλισμού, χωρίς όμως πραγματικά να εξαπολύουν τις τορπίλες τους. Πραγματικές επιθέσεις θα διεξάγονταν μόνο σε μικρή απόσταση από τα εχθρικά πλοία, μόνο όταν πλέον η επιτυχία μίας βολής θα ήταν σχεδόν βέβαιη. Οι Βρετανοί γνώριζαν την επιφυλακτικότητα των αντιπάλων τους για την απειλή τορπιλισμών μέσα στο σκοτάδι και αυτό ήταν και το μοναδικό πλεονέκτημα που διέθεταν – αν εξαπέλυαν τις τορπίλες τους θα έχαναν αυτοστιγμεί το πλεονέκτημά τους, απομένοντας ουσιαστικά, άοπλοι απέναντι στα γερμανικά μεγαθήρια, όπως ακριβώς μία μέλισσα η οποία πεθαίνει αν χρησιμοποιήσει το κεντρί της.  

Το γερμανικό αντιτορπιλικό Ζ-30 της κλάσης Narvik. Με κύριο οπλισμό πέντε πυροβόλων των 5,9 in, οκτώ τορπιλοσωλήνων και ταχύτητα 36 κόμβων, ήταν κατά πολύ ανώτερο των αντίστοιχων βρετανικών αντιτορπιλικών, ισάξιο των ελαφρών καταδρομικών ΗΜS “Sheffield” και “Jamaica”.  

 

Παρόλα αυτά, αν οι χειρότεροι φόβοι του επαληθεύονταν, το μόνο στο οποίο είχε να ελπίζει ο Σέρμπρουκ ήταν η έγκαιρη επέμβαση της Δύναμης “R”. Υπό την διοίκηση του υποναύαρχου Ρόμπερτ Μπέρνετ (Robert Burnett), ενός βετεράνου των αρκτικών νηοπομπών, η δύναμη αυτή αποτελείτο από τα ελαφρά καταδρομικά HMS “Sheffield” (ναυαρχίδα) και “Jamaica”. Αυτά θα ακολουθούσαν την νηοπομπή από βορειότερη θέση και απόσταση 30-55 μίλια (ν.μ.), παρέχοντας απομεμακρυσμένη κάλυψη, ώστε η παρουσία τους να μη γίνει άμεσα αντιληπτή από τον εχθρό. Βέβαια ο οπλισμός και η θωράκιση των δύο βρετανικών καταδρομικών υπολείπονταν κατά πολύ εκείνων των “Hipper” και “Luetzow”, οπότε η επέμβαση της δύναμης του Μπέρνετ θα ήταν περισσότερο ένα έσχατο μέτρο άμυνας, παρά ένας «άσσος στο μανίκι». Παρόλα αυτά, η παρουσία της παρέμενε άγνωστη στους Γερμανούς, οπότε υπήρχε πάντα η ελπίδα μίας αριθμητικής ισορροπίας και ενός τακτικού αιφνιδιασμού.

 

 

«…ΝΑ ΑΠΟΦΕΥΧΘΟΥΝ ΠΕΡΙΤΤΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ»

 

 

Η γερμανική δύναμη απέπλευσε από το Άλτενφιορντ της Νορβηγίας στις 17.45 της 30ης Δεκεμβρίου με κατεύθυνση βορειοανατολική και τα έξι αντιτορπιλικά ανεπτυγμένα μπροστά από τα “Hipper” και “Luetzow”. Όμως πριν ακόμα αποπλεύσει, ο Κούμμετς είχε ήδη αρχίσει να βομβαρδίζεται με σήματα περιοριστικών διαταγών σε ότι αφορούσε στον τρόπο δράσης του. Στις 15.00: «Αποφύγετε εμπλοκή με ανώτερες δυνάμεις, ειδάλλως επιτεθείτε εκμεταλλευόμενοι την πλεονεκτική σας θέση». Και λίγο αργότερα, στις 18.00, ενώ βρισκόταν ήδη εν πλω: «Παρά τις ισχύουσες επιχειρησιακές διαταγές, συνιστάται σύνεση ακόμη και εναντίον ισοδύναμων αντιπάλων. Κρίνεται σκόπιμο να αποφευχθούν περιττοί κίνδυνοι». Ήταν τα λόγια που θα σφράγιζαν την έκβαση της επιχείρησης και την τύχη όλων των γερμανικών θωρηκτών. Η αμφίλογη φράση περί «…ισοδύναμων αντιπάλων», έμενε αδιευκρίνιστη: ισοδύναμων αριθμητικά, ισοδύναμων σε ισχύ πυρός ή ισοδύναμων σε μέγεθος; «Ισοδύναμος αντίπαλος» θα μπορούσε να σημαίνει οτιδήποτε, ανάλογα με την εκάστοτε τακτική κατάσταση και τις συνθήκες εμπλοκής. Δεν υπήρχαν πίνακες αντιστοιχίας καταδρομικών και αντιτορπιλικών και ούτε θα μπορούσαν ποτέ να υπάρξουν, αφού σε μία μάχη τα πάντα εξαρτώνται από τον τρόπο δράσης, την επιθετική πρωτοβουλία των διοικητών και τις ικανότητες εκάστου. Στο μυαλό οποιουδήποτε διοικητή, τα λόγια αυτά μπορούσαν να ερμηνευθούν μόνο ως επιφυλακτικότητα και περιορισμό ελευθερίας δράσης και ανάληψης πρωτοβουλίας. Πόσο μάλλον, όταν αυτά τα λόγια προέρχονταν από τον ίδιο τον Φύρερ, ο οποίος, όπως γνώριζαν όλοι πολύ καλά στο ναυτικό «…δεν μπορούσε να κλείσει μάτι όταν τα πλοία του βρίσκονταν στη θάλασσα». Αν αυτά τα λόγια βάραιναν στη σκέψη ενός εμπειροπόλεμου και διακεκριμένου ναυάρχου όπως ο Κούμμετς, μπορούμε εύκολα να φαντασθούμε τι επίδραση θα είχαν στην κρίση του πλοίαρχου Ρούντολφ Στάνγκε (Rudolf Stange), κυβερνήτη του “Luetzow”, για τον οποίον εκείνη ήταν η πρώτη του μάχιμη διοίκηση και μάλιστα ενός θωρηκτού…  

 

Υποναύαρχος Όσκαρ Κούμμετς, διοικητής της επιχείρησης «Ουράνιο Τόξο». Ηλικίας 51 ετών τον καιρό της ναυμαχίας, είχε εκπονήσει ένα καταπληκτικό σχέδιο για την καταστροφή της JW-51B, αλλά οι ασφυκτικά περιοριστικές διαταγές που είχε λάβει και ο φόβος τορπιλισμού από τα βρετανικά αντιτορπιλικά του στέρησαν μία βέβαιη νίκη μέσα από τα χέρια.  

Το σχέδιο Κούμμετς της επιχείρησης «Ουράνιο Τόξο».  

Καθώς το σκοτάδι της 30ης Δεκεμβρίου παραχωρούσε αργά τη θέση του στο αχνό, αρκτικό λυκόφως της Παραμονής της Πρωτοχρονιάς του 1942, η γερμανική Ομάδα Μάχης περνούσε το γεωγραφικό πλάτος του Βορείου Ακρωτηρίου, ακολουθώντας το ίχνος του χάρτη το οποίο, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Κούμμετς, αντιπροσώπευε την πορεία της JW-51Β. Ο καιρός ήταν σχετικά καθαρός, με χαμηλή νέφωση και αραιά διαστήματα χιονόπτωσης. Η ορατότητα κυμαινόταν μεταξύ 14-18 χλμ και άνεμος βορειοδυτικός, έντασης τριών Μποφόρ. Η θάλασσα τεταραγμένη με την θερμοκρασία -16ο C.

Ακόμη και χωρίς την παρουσία εχθρού, η αχανής, σκοτεινή υδάτινη έκταση της θάλασσας Μπάρεντς αποτελούσε από μόνη της έναν κίνδυνο. Άνεμοι έντασης τυφώνα σφύριζαν πάνω από τους πολικούς πάγους, μεταφέροντας μαζί τους παγωμένο χαλάζι το οποίο σχημάτιζε στρώματα πάγου πάνω στα καταστρώματα των πλοίων – στρώματα τα οποία θα έπρεπε να αφαιρούνται τακτικά με την χρήση σκαπανικών, προκειμένου το βάρος τους να μη προκαλεί προβλήματα σταθερότητας. Όλοι οι μηχανισμοί έπρεπε να τίθενται τακτικά σε κίνηση για να μη παγώνουν. Κύματα ύψους 20 μ. κτυπούσαν αλύπητα τα πλοία. Ο θόρυβος της πλώρης η οποία έσπαγε τα επερχόμενα κύματα, το κροτάλισμα των αλυσίδων της άγκυρας και άλλων αντικειμένων τα οποία διαρκώς μετακινούνταν, αποτελούσαν μία μόνιμη πηγή εκκωφαντικού θορύβου και δυσφορίας για τα πληρώματα. Οι θερμοκρασίες μπορούσαν να αγγίξουν και τους -50°C. Οι ψιχάλες των κυμάτων λειτουργούσαν σαν οξύ: ήταν ικανές να προκαλέσουν έγκαυμα σε οποιοδήποτε εκτεθειμένο μέρος του δέρματος. Για τα πληρώματα των βρετανικών αντιτορπιλικών τα προβλήματα ήταν ακόμα μεγαλύτερα. Αντίθετα με άλλα πολεμικά πλοία, οι πυργίσκοι των πυροβόλων τους ήταν ανοικτοί. Αυτό προκαλούσε τεράστια προβλήματα, αφού ο πάγος σχηματιζόταν ακόμα και πάνω στους μηχανισμούς των πυροβόλων, προκαλώντας συχνές εμπλοκές.

Εκείνη τη στιγμή, στη θάλασσα Μπάρεντς, βρίσκονταν τρεις διαφορετικές ομάδες πλοίων. Η νηοπομπή συνέχιζε συγκροτημένη την ανατολική πορεία της, υπό την προστασία των αντιτορπιλικών του Σέρμπρουκ. Η Δύναμη “R” απείχε 30 ν.μ. βόρεια της νηοπομπής, χωρίς όμως να γνωρίζει την ακριβή θέση της. Ο Κούμμετς φαινόταν να βρίσκεται σε καλύτερη θέση από τον Μπέρνετ, αφού στις 07.18 της 31ης Δεκεμβρίου είχε τις πρώτες ενδείξεις μίας επιτυχημένης καταδίωξης, σημειώνοντας στο ημερολόγιό του:

«Διόπτευση 060, δύο σιλουέτες», και λίγο αργότερα, με σήμα του προς το “Friedrich Eckholdt”:

«07.25. Διόπτευση 092, έξι σιλουέτες. Απόσταση 10 ν.μ. Ερευνήσατε».

Στις 07.53 οι αναφορές των οπτήρων στην δεξιά πλευρά της γέφυρας για την εμφάνιση εννέα πλοίων, του έδωσαν πλέον την επιβεβαίωση που χρειαζόταν. Την ίδια ώρα, ο Στάνγκε από την γέφυρα του “Luetzow” υπολόγιζε ότι η JW-51B έπρεπε να βρίσκεται 80 ν.μ. βορειότερα, μέσα στις σιαγόνες της λαβίδας των γερμανικών πλοίων, την οποία αυτός ετοιμαζόταν τώρα να κλείσει από τα νότια.

Σε τοποθεσίες όπως ο Αρκτικός ωκεανός, όπου ακόμα και μέσα σε ένα καταδρομικό, η μοναξιά είναι το κυρίαρχο στοιχείο στα ανθρώπινα συναισθήματα, ένας διοικητής βασίζεται τόσο στην λογική, όσο και στην διαίσθηση. Ατενίζοντας από την γέφυρα του “Sheffield” την σκοτεινή απεραντοσύνη του ωκεανού, ο Σέρμπρουκ γύρισε στον πλωτάρχη Τόμας Μάρτσαρντ και είπε:

«Πρώτε, έχω την αίσθηση ότι κάτι πρόκειται να συμβεί σήμερα, γι’ αυτό θέλω να φροντίσεις όλο το πλήρωμα να έχει πάρει πρωινό μέχρι τις 09.00 και να έχει φορέσει στεγνά ρούχα». Στις 08.30 το “Obdurate” έστειλε το ακόλουθο σήμα στο “Onslow”:

«Διόπτευση 210. Δύο αντιτορπιλικά».

Οι αξιωματικοί στη γέφυρα του “Onslow” έστρεψαν αμέσως τα κυάλια τους σε εκείνη την κατεύθυνση, αλλά δεν είδαν τίποτα. Παντού σκοτάδι. Ο Σέρμπρουκ διέταξε το “Obdurate” να ερευνήσει. Το αντιτορπιλικό στράφηκε προς τα νώτα της νηοπομπής και ο κυβερνήτης του, πλωτάρχης Σκλάτερ, διέκρινε και μία τρίτη σιλουέτα. Διέταξε τον σηματωρό να ζητήσει την ταυτότητα των άγνωστων σκαφών, αλλά δεν έλαβε απάντηση.

«Αυτό δεν θα ήταν περίεργο, αν ήταν ρωσικά», σκέφτηκε ο Σκλάτερ. Στάθηκε για λίγο αναποφάσιστος, όταν στις 09.15 η απάντηση ήρθε μόνη της: μικρές κόκκινες λάμψεις φώτισαν τον ορίζοντα και οι οβίδες εξερράγησαν στα αριστερά του. Η ναυμαχία της Θάλασσας Μπάρεντς είχε αρχίσει.

Παρακολουθώντας τη σκηνή από μακριά, ο Σέρμπρουκ φώναξε: «Ηχήστε συναγερμό Θέσεων Μάχης!». Οι τρεις σιλουέτες που είχε εντοπίσει το “Obdurate” ήταν τα αντιτορπιλικά της Ομάδας Μάχης του “Hipper”: “Friedrich Eckholdt”, “Richard Beitzen” και Z-29. Είχαν εμφανιστεί στα νώτα της νηοπομπής, προσελκύοντας την προσοχή των βρετανικών αντιτορπιλικών, ακριβώς όπως είχε σχεδιάσει ο Κούμμετς. Το “Obdurate” επεχείρησε να πλησιάσει τους τρεις επιδρομείς, αλλά δέχθηκε πυρά από το “Friedrich Eckholdt” και απομακρύνθηκε προς την κατεύθυνση του “Onslow”. Καθώς τα τέσσερα βρετανικά αντιτορπιλικά έστρεφαν όλα βορειοδυτικά για να αντιμετωπίσουν την επίθεση, το “Achates”, πιστό τις διαταγές του, άρχισε να προβάλει προπέτασμα καπνού καλύπτοντας τα φορτηγά. Πριν όμως, ακόμα το “Onslow” ολοκληρώσει τη στροφή του, ο Μάρτσαντ διέκρινε μία τεράστια μαύρη σιλουέτα να ξεπροβάλει μέσα από το λευκό, διάστικτο τείχος της χιονόπτωσης. Τα δύο πλοία απείχαν ελάχιστα και βρίσκονταν σε πορεία μετωπικής σύγκρουσης. Ακόμη κι αν ήταν μυωπικός, ο Σέρμπρουκ δεν θα μπορούσε να μην το δει – ήταν επτά φορές μεγαλύτερο από το πλοίο του.

 «Κατευθείαν επάνω του, Πιλότε!», διέταξε ο Σέρμπρουκ, παρακολουθώντας το εχθρικό σκάφος να στρέφει αριστερά για να εξαπολύσει την πρώτη πλήρη πλευρική ομοβροντία του κατά των βρετανικών αντιτορπιλικών.

   

ΤΟ “HIPPER” ΕΠΙΤΙΘΕΤΑΙ

 

«Εμπλέκομαι με τον εχθρό».

Το μήνυμα του Κούμμετς στις 09.36 έγινε δεκτό με ενθουσιασμό στο διοικητήριο του Χίτλερ στο Ράστενμπουργκ, όπου ετοιμαζόταν ο εορτασμός της Παραμονής της Πρωτοχρονιάς. Τα πάντα έδειχναν ότι θα επρόκειτο για μία επανάληψη των θριάμβων του θέρους, μόνο που τώρα ο στόλος επιφανείας θα ήταν εκείνος που θα είχε τον πρωταγωνιστικό ρόλο. O Kούμμετς είχε εντοπίσει την νηοπομπή και είχε ανοίξει την επίθεση στις 09.00 με το πρώτο φως, όπως ακριβώς προέβλεπε το σχέδιό του. Η προστασία της νηοπομπής ήταν πολύ μικρή για να ανταποκριθεί στο καθήκον της – τουλάχιστον θεωρητικά. Όμως ο Σέρμπρουκ δεν είχε καιρό για θεωρίες. Έπρεπε να πράξει το καθήκον του, ότι κι αν σήμαινε αυτό.

09.41. «Το εχθρικό σκάφος άνοιξε πυρ!», φώναξε ο αξιωματικός βάρδιας στο “Onslow”, καθώς όλα τα μάτια ήταν στραμμένα επάνω στην απειλητική, σκοτεινή φιγούρα.

«Τέσσερις πύργοι – δύο μπροστά, δύο πίσω»…

«Δεν είναι αρκετά μεγάλο για θωρηκτό. Πρέπει να είναι το “Hipper”».

Οι βολές του όμως δεν είχαν στόχο τους ίδιους. Τα πυρά του καταδρομικού κατευθύνονταν πολύ νοτιότερα, εναντίον του “Achates”, του οποίου η σιλουέτα διακρινόταν ολοκάθαρα επάνω στο μαύρο προπέτασμα καπνού που άφηνε για να καλύψει την νηοπομπή. Τεράστιο